www.eid.edu.pl Czasopismo Listopad/Grudzień 2009

Jak to z nam bywało...

To, że jakieś czasopismo otrzymuje wyróżnienie, nagrodę, dyplom - zwłaszcza, jeśli jest docenione w tzw. skali międzynarodowej - może oznaczać jedną z dwóch rzeczy: albo że ma ono świetlaną przeszłość, albo takąż przyszłość. Jestem pewien, mówiąc nieskromnie, że "Edukacja i Dialog" ma… jedno i drugie. Czytelnikom "EiD" warto może przypomnieć, jak to z nami było, zanim nasz miesięcznik stał się pismem STO, ruchu szkolnictwa niezależnego, a właściwie całego nowatorskiego środowiska nauczycielskiego.

Skąd się wzięliśmy?

Po wybuchu stanu wojennego spora część Polaków skupionych wokół "Solidarności", a nie internowanych, natychmiast zaczęła organizować rozmaite "kółka", żeby można było się spotykać i - jak się to wówczas mówiło: knuć przeciw zielonej WRON-ie. Środowisko warszawskich oświatowców prawie natychmiast połączyło się w zakonspirowany Zespół Oświaty Niezależnej (powiązany organizacyjnie, ale nie "urzędowo", z KOS-em). Później powołana została mocno utajniona Rada Edukacji Narodowej z nieżyjącym już prof. K. Szaniawskim na czele.

Od początku wychodziło pismo "KOS", powstało wydawnictwo, które oprócz usług dla "KOS-a" wydawało także broszury i ulotki dla środowisk kultury, Komitetu Helsińskiego, ruchów młodzieżowych itp. Wcześnie, bo od początku 1982 roku, zaczął wychodzić miesięcznik oświatowy "Tu Teraz". Wspominam o nim, bo - zgodnie z moim odczuciem - było to najpoważniejsze pismo profesjonalne tamtych czasów wydawane przez opozycję. Wspominam również dlatego, że aktualnie trzej redaktorzy, wymieniani w stopce "Edukacji i Dialogu", byli współredaktorami "TT": Edward Wieczorek współzałożyciel i nieformalny redaktor naczelny, Stanisław Więckowski i niżej podpisany. Było nas zresztą więcej w redakcji "TT" w różnych momentach, ale nie to jest przedmiotem wspomnień o powstaniu "EiD". Tak było przez trzy lata.

Z tego stanu rzeczy nie byłem zadowolony. Na rynku wydawniczo-kolporterskim krążyły coraz liczniejsze pisemka oświatowe o charakterze związkowym, albo "dolewające czerwonemu". Chodziło mi o wydawanie periodyku dla ambitniejszego czytelnika. W roku 1985, w kolejce po ryby, zwierzyłem się (szepcząc) mojemu przyjacielowi, Stefanowi Starczewskiemu, że chciałbym robić poważne pismo środowiskowe. "- Skąd weźmiesz teksty? Bo jeśli będziesz miał CO drukować, to reszta jest do zrobienia…" - zachęcił mnie.

Reszta została więc zrobiona i we wrześniu 1985 r. ukazał się 1. numer - jak go nazwałem - "wielomiesięcznika" "Edukacja i Dialog", pisma konspiracyjnego, wydawanego przez Wydawnictwo Społeczne KOS, kosztującego na rynku wówczas 200 zł. W stopce redakcyjnej figurowali: Bartosz Pieczyski, Roman Romanow, X. Starża, Jack Tu-Teraz, Loda U-Kos. To były takie dowcipy, bo naprawdę tylko pierwszy i trzeci pseudonim był autentyczny: oznaczał jedną osobę, czyli redaktora naczelnego, który jak dotąd się nie zmienił. Pismo w całości przepisywałem na domowej maszynie, "wyklejałem" i oddawałem do WSKOS-u. Potem "redakcja" traciła wpływ na bieg zdarzeń. Ktoś drukował, ktoś inny oprawiał, a jeszcze inni rozwozili po kraju… To były czasy!

Czego w tych pierwszych numerach "EiD" nie było! A właściwie: kogo? Ks. Jerzy Popiełuszko i Adam Schaff, Jadwiga Jantar i Wacław Wyrwa (Andrzej Janowski), T.G. Ash i N. Davies, Jan Tesař i Z. Najder.

W tym "heroicznym" okresie udało się wydać 8 numerów (o obecnej objętości), co uważam za sukces, biorąc pod uwagę ciągły problem ze środkami i materiałami, nie mówiąc już o stałym zagrożeniu z "tamtej strony".

Rok 1989 zakończył konspirację i zmusił nas do "pracy u podstaw". A więc do założenia normalnej, choć skromnej, redakcji, której fundamentem przez cały czas jest red. Stanisław Więckowski, człowiek-orkiestra. Wychodząc z "zanurzenia" szczęśliwie związaliśmy się ze Społecznym Towarzystwem Oświatowym, uważając, że nasza dotychczasowa "ideologia" - innowacyjność, alternatywność szkoły, jej uspołecznienie - jest wzajemna. Mariaż ów okazał się szczęśliwy; nominacja do Nagrody Alcuina najlepiej o tym świadczy.

Ale to już znana Wam, Czytelnicy, teraźniejszość…

Julian Radziewicz

Listopad/Grudzień 2009