Kontrola i ocena w praktyce szkolnej

Otóż, zdecydowanie tak, chociażby dlatego, że dotyczy jednej z bardzo istotnych sfer psychicznych człowieka, a mianowicie jego wartości, pozycji wśród innych, akceptacji, rzutuje na samoocenę, co ma wpływ na konstrukcję psychiczną jednostki i jej dalszy rozwój.

Otóż, zdecydowanie tak, chociażby dlatego, że dotyczy jednej z bardzo istotnych sfer psychicznych człowieka, a mianowicie jego wartości, pozycji wśród innych, akceptacji, rzutuje na samoocenę, co ma wpływ na konstrukcję psychiczną jednostki i jej dalszy rozwój.

Bardzo istotne jest, aby ocenę cząstkową traktować również jako proces, bo przecież oceniając ucznia z wiadomości, które powinien opanować chociażby z jednej lekcji, musimy pamiętać, że zawężenie się do sprawdzenia wiadomości encyklopedycznych nie odda faktycznego stanu możliwości intelektualnych ucznia oraz jego zaangażowania się w proces uczenia się. Należy uwzględnić możliwości i potencjał intelektualny różny przecież dla każdego dziecka. Niestety, nauczyciel nie zawsze bierze pod uwagę przy ocenie cząstkowej te bardzo istotne uwarunkowania rozwojowe dotyczące ucznia. Nasuwa się zatem wniosek, iż przed postawieniem pierwszej oceny należy najpierw poznać możliwości intelektualne, emocjonalne i wolicjonalne dziecka, aby móc obiektywnie oceniać różnicując i indywidualizując kryteria, metody i formy oceny, czemu sprzyja obecna skala ocen szkolnych.

Opierając się na rozszerzonej skali ocen, warto zwrócić uwagę na dwa aspekty związane z kontrolą i oceną, a mianowicie: taksonomię celów nauczania danego przedmiotu oraz poziomy wymagań. Przyjęcie łącznie tych dwóch zagadnień stworzy nauczycielowi możliwość bardziej świadomej, uzasadnionej pracy na gruncie kontroli i oceny oraz bardziej upodmiotowi ucznia. Każdy uczeń będzie mógł weryfikować swoje umiejętności i wiedzę na poziomie dostępnym dla siebie, z możliwością osiągnięcia wyższego poziomu. Zobaczmy na przykładzie matematyki, jak wygląda korelacja pomiędzy taksonomią celów nauczania a poziomem wiadomości i umiejętności.

Taksonomię celów nauczania można ująć w pięć podstawowych grup:

 

Zestawienie tych dwóch zagadnień i powiązanie z sobą pojęć: cel nauczania - poziom wymagań - stopień szkolny pozwala nauczycielowi ocenić, jakie treści powinien opanować uczeń na dany stopień, a nie na ile treści te opanował.

Poziomy wymagań mają, oczywiście, charakter otwarty i przechodzenie z jednego na drugi odbywa się w sposób naturalny. Dzięki temu ocena jest autentycznie motywacyjna i ma charakter dynamiczny. Uczestnictwo ucznia w kontroli i ocenie jego wiedzy jest bardziej świadome i jednocześnie ma on wpływ na ocenę, którą uzyskuje. Również nauczyciel może wyjść poza tradycyjnie stworzony schemat przydzielania stopni szkolnych i połączyć ocenę z diagnozą wiedzy i umiejętności swoich uczniów. Może zatem stawiać sobie pytania: jak jest, dlaczego tak jest, jak być powinno?

Marek Lewicki

Ostrów Wielkopolski