Wideo interaktywne - nowa technologia nauczania

Jesteśmy na początku drogi rewolucyjnych zmian, porównywalnych jedynie do tych, jakie spowodowane zostały wynalezieniem druku i rozpowszechnieniem się książki. Oto bowiem na naszych oczach nauczyciel - będący dotychczas jedynie źródłem informacji - przeobraża się w źródło wartości, interpretacji i technologii umysłowych.

Do obecności wideo w szkole zdążyliśmy się już wszyscy przyzwyczaić, mało tego, minął już okres fascynacji nową techniką i magiczna czarna skrzynka powoli zaczyna być lokowana obok diaskopu i rzutnika, przykrywa ją kurz zapomnienia. Dlaczego tak się dzieje?

Otóż, niewielu nauczycieli wie, jak mogłoby wykorzystać możliwości tkwiące w małym zestawie wizyjnym - kamera, odtwarzacz, telewizor - a gotowych programów edukacyjnych, które można by wykorzystać w procesie nauczania, jest naprawdę niewiele. Rozbudowany nieco jest blok przedmiotów humanistycznych, np. język polski i historia na szczeblu podstawowym i średnim, gorzej wygląda sprawa z przedmiotami ścisłymi. Być może jest to spowodowane większym tradycjonalizmem nauczycieli matematyki lub fizyki, którzy jako środowisko nie domagają się tworzenia specjalnych programów edukacyjnych, zarejestrowanych na taśmach wideo.

Przełamanie obecnego stanu pewnego letargu i impasu może spowodować nowa technologia dydaktyczna, która niesie z sobą szansę na inne widzenie procesu kształcenia. Jest to technologia interactiv video - wideo interaktywnego, która od roku 1986, czyli od chwili opublikowania pracy A.J. Romiszowskiego Developing Auto-Instructional Materials From Programmed Texts to CAL and Interactive Video stała się popularna i robi sporą karierę w USA i państwach Europy Zachodniej.

Próbując scharakteryzować pojęcie interaktywnego wideo sięgnijmy do Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka, który pojęcie interakcji definiuje jako "wzajemne oddziaływanie na siebie osób, przedmiotów, zjawisk; zetknięcie się ze sobą dwóch lub więcej jakichś akcji działań, dążeń". W tym rozumieniu interaktywne wideo jest technologią, która organizuje proces uczenia się, ułatwia manipulowanie informacjami poprzez ich selekcję, przetwarzanie i wytwarzanie, a nie tylko bierne oglądanie zapisu wizyjnego. Jest to technologia, która stwarza szansę na rzeczywistą rewolucję w edukacji, a nie jedynie na zmiany kosmetyczne. Czy szansa ta zostanie właściwie wykorzystana?

Interakcja to proces wysyłania i odbierania informacji mający na celu wywołanie zmian, które można próbować osiągnąć poprzez zastosowanie dodatkowych środków. Interakcją jest układ "uczeń - środek dydaktyczny", w nim zaś materiał dydaktyczny musi spełniać pewne warunki: powinien posiadać strukturę rozgałęzioną, a wybór drogi zależy od kolejnych reakcji podmiotu. Taka interakcja jest kategorią pożądaną we wszystkich koncepcjach nauczania-uczenia się, które zakładają aktywne wykorzystanie już posiadanych struktur wiedzy.

Stanisław Dylak, specjalista zajmujący się problematyką interaktywnego wideo, zamiast dosłownego tłumaczenia angielskiego terminu interactiv video proponuje nazwę wideoprogramy nauczające lub też aktywne programy wideo. Dlaczego? Albowiem wideo interaktywne to taka komunikacja audiowizualna, której cechą charakterystyczną jest sposób wchodzenia w interakcje z obserwatorem, uczynienie go aktywnym podmiotem, a nie jedynie ubezwłasnowolnionym widzem, obojętniejącym na przekaz wizyjny.

Historia narodzin pomysłu interaktywnego wideo związana jest z systemem telewizji interaktywnej zastosowanej w New Mexico w roku 1960 w programach edukacyjnych dla Indian w rezerwatach. Indianie sami sterowali możliwością wyboru danego programu lub filmu z uniwersyteckiej biblioteki filmowej. Jeżeli któregoś przekazu nie akceptowali lub nie potrafili zrozumieć, zmieniali go na inny, wciąż poszukując najbardziej interesujących treści.

Współcześnie interaktywne wideo to laserowy wideodysk w systemie kontrolowanym przez komputer IBM. Elementami tego układu są: magnetowid, komputer, interfejs, monitor telewizyjny. Technologia ta zapewnia trzy znane sposoby kierowania nauczaniem indywidualnym:

Według Ray Windersa, profesora pedagogiki z Politechniki w Plymouth, zajmującego się mediami w kształceniu na odległość, istotne są trzy cechy współczesnego systemu interaktywnego:
 

Największej zalety systemu interaktywnego upatruje się w tym, że zapewnia on zintegrowaną prezentację multimedialną. Wyniki badań potwierdzają również konieczność badań nad stylami uczenia się, ponieważ dobre programy interaktywne to takie, które odpowiadają indywidualnym potrzebom uczących się. Jedno można stwierdzić już dziś -twórcze wykorzystanie możliwości interaktywnego wideo doprowadzi do znaczącego postępu w projektowaniu procesu kształcenia i nad takimi problemami powinny się skupiać badania nad interaktywnym wideo.

Badania nad funkcjonowaniem tej technologii są potrzebne nie tylko po to, aby ją skutecznie stosować, ale także po to, a może przede wszystkim po to, aby lepiej wykorzystać pedagogicznie nowe technologie informacyjne. Wizja systemów pokazywanych niegdyś przez filmy science-fiction i wymyślanych przez pisarzy tworzących literaturę fantastyki naukowej staje się coraz bardziej realna, wyznaczając nowe technologie kształcenia, które pojawiwszy się wraz z końcem XX wieku, winny zwyciężyć w wieku XXI.


Marek Sokołowski

Olsztyn