Liceum programów indywidualnych

Zmiany polityczne, które dokonały się w 1989 roku, stworzyły warunki do powstania szkół społecznych i prywatnych. Pedagogika alternatywna przestała być eksperymentem i utopią. Zaczęto tworzyć szkoły na miarę ucznia. Jedną z takich prób jest utworzone w Gdańsku w 1992 r. Ogólnokształcące Liceum Programów Indywidualnych. Jest to czteroklasowa szkoła dla uczniów od piętnastu do dwudziestu dwu lat, przygotowująca do egzaminu maturalnego i egzaminów wstępnych na uniwersytet. Szkoła jest nastawiona na indywidualny kontakt z uczniem, partnerstwo i ścisłą współpracę z domem rodzinnym.

Szkoła ma charakter terapeutyczny; staramy się pomóc osobom, które nie znalazły miejsca w szkole państwowej, m.in. ze względu na trudności w nawiązywaniu kontaktu z rówieśnikami i dorosłymi. W czerwcu 1994 r. szkoła liczyła 78 uczniów. Dla wielu z nich nasza szkoła jest drugą lub trzecią z kolei, niektórzy mają nawet dwu-, trzyletnie opóźnienia szkolne.

Dysleksję stwierdzono u dwudziestu uczniów, akalkulię - u jednej uczennicy. Czterech uczniów się jąka. Prawie połowa naszych uczniów przejawiała stale lub okresowo symptomy nerwicowe i zaburzenia zachowania. U ośmiu osób wystąpiły zaburzenia o charakterze młodzieńczej depresji, u jednej osoby - zespół paranoidalny, u jednej - autyzm wczesnodziecięcy, dwóch uczniów przejawia znaczne trudności w uczeniu się na skutek uszkodzeń centralnego układu nerwowego. Autyzm selektywny wystąpił u jednej z uczennic, jadłowstręt psychiczny - u dwojga uczniów. Symptomy i reakcje nerwicowe oraz zaburzenia zachowania w różnym nasileniu występują u trzynastu uczniów. Trzej uczniowie mają problemy alkoholowe, pięciu zagrożonych jest narkomanią; trzem uczniom poważnie nie dopisuje zdrowie.

Mimo tak licznych negatywnych przypadków promocji po roku nauki nie uzyskało tylko siedmiu uczniów, z których dwóch nadal pozostało uczniami naszej szkoły. A oto sytuacja rodzinna uczniów, która wiele może wyjaśnić:

U dwudziestu dwóch uczniów stwierdzono brak prawidłowego kontaktu emocjonalnego z jednym lub z obojgiem rodziców, w dziewięciu rodzinach wystąpił problem alkoholowy, dwoje rodziców było narkomanami. Piętnaścioro rodziców ma zaburzenia psychiczne: psychozy, stany depresyjne, reakcje nerwicowe i zaburzenia osobowości, a pięcioro cierpi na choroby somatyczne.

Szkoła stara się wypracować różne formy kontaktów z rodzicami. Raz w miesiącu odbywają się spotkania z wychowawcą, w których biorą udział zarówno rodzice, jak i uczniowie. Mają one formę spotkań towarzyskich i służą nie tylko informowaniu rodziców o postępach w nauce, ale także lepszemu poznaniu się i zrozumieniu. Często rodzice pomagają sobie nawzajem w rozwiązywaniu problemów, czasem w spotkaniach tych uczestniczy psycholog, pedagog lub dyrektor szkoły.

Rodzice i uczniowie wspólnie przygotowują szkolne uroczystości i razem w nich uczestniczą. Biorą udział w spotkaniach z zaproszonymi gośćmi: pedagogami i psychologami z Polski i innych krajów. Dwie matki wzięły udział w konkursie zapobiegania narkomanii. Rodzice są stale informowani o trudnościach szkolnych, wagarach i innych wykroczeniach. W szkole pracuje trzech psychologów i pedagog, do których można się zwrócić nie tylko w trudnej sytuacji. Rodzice mogą liczyć na wsparcie i zrozumienie ze strony wychowawców i innych nauczycieli.

Uczniom pozostawiono większą swobodę wyboru toku nauki. Uczeń ma prawo do wyboru wychowawcy, który ma pod opieką 6-7 uczniów. Może też wybrać drugi język obcy (francuski, rosyjski, niemiecki) oraz poziom zaawansowania nauki. Uczniowie mają wpływ na to, czego będą się uczyć, przez wybór zajęć fakultatywnych oraz wspólne z nauczycielem układanie treści programowych i planu zajęć. Oprócz tradycyjnych fakultetów, np. z matematyki, fizyki czy języka polskiego, są też zajęcia artystyczne: muzyczne i plastyczne prowadzone przez dyplomowanych artystów.

Uczniowie mogą też wybrać zajęcia sportowe: judo, tenis, kulturystykę. Dużą popularnością cieszą się fakultety z filozofii i psychologii, a także etyki. O liczbie fakultetów decyduje sam uczeń. Uczniowie sami urządzają szkołę, decydują o jej wystroju i mają obowiązek utrzymywania porządku. Mogą też uczestniczyć w zajęciach indywidualnych z psychologiem i pedagogiem. Prowadzona jest też terapia dla młodzieży dyslektycznej.

Zajęcia fakultatywne z psychologii mają na celu nie tylko przekazywanie wiedzy z zakresu psychologii, ale przede wszystkim rozwijanie umiejętności interpersonalnych i zapobieganie skutkom problemów występujących w rodzinach uczniów. Są to zajęcia warsztatowe, prowadzone raz w tygodniu przez trzy godziny przez dwóch terapeutów, na ogół mężczyznę i kobietę. Ponadto odbywają, zwykle dwa razy w roku, sesje wyjazdowe. Celem tych zajęć jest rozwijanie umiejętności przezwyciężania własnych problemów i pomagania innym, zgodnie z założeniem, iż rówieśnik najczęściej jest pierwszą osobą, do której nastolatek zwraca się o pomoc. Sami uczniowie są współautorami tych zajęć, czasem też przejmują rolę prowadzących. Chętnie zajmują się problematyką wzajemnych kontaktów w rodzinie i w grupie rówieśniczej.

Prowadzimy także zajęcia rozwijające twórcze myślenie, wprowadzamy elementy terapii Gestalt, psychodramę oraz techniki relaksacyjne. Dzięki nim uczniowie uczą się akceptowania siebie i innych, tolerancji i rozwiązywania konfliktów. Pozwala to także na budowanie lepszych relacji między nimi i ich rodzicami. Uczniowie twierdzą, że zajęcia te dostarczają im wsparcia i pomocy w różnych trudnych sytuacjach, są okazją do dyskusji i wspólnej zabawy.

Na rzetelną ocenę efektów naszej pracy trzeba jeszcze poczekać, gdyż szkoła istnieje zbyt krótko. W 1994 roku szkołę opuściło ośmioro absolwentów. Jedna osoba nie uzyskała świadectwa dojrzałości z powodu oceny niedostatecznej, jedna osoba uzyskała maturę po zdaniu poprawki z języka rosyjskiego. Jedna z uczennic podjęła studia na wrocławskiej PWSSP, zdając z trzecią lokatą. Pozostali absolwenci studiują architekturę, prawo, ekonomię. Jednakże spędzili oni najwyżej dwa lata w naszej szkole. Myślę, że dopiero osiągnięcia kilku roczników absolwentów pozwolą na pełniejszą ocenę naszej pracy.

Mamy nadzieję, że jest to początek wspólnej drogi, która, choć jak dotąd wyboista, wydaje się prowadzić we właściwym kierunku i pozwala sądzić, że wspólnie z uczniami możemy tworzyć podstawy pomyślnej przyszłości.


Bożena Wszeborowska-Lipińska

Ewa Łuszczyńska

Gdańsk