Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Mierzenie jakości pracy szkoły



Mierzenie jakości pracy szkoły może być wewnętrzne (dokonuje go sama szkoła) i zewnętrzne. Opracowałam i stosuję procedury zewnętrznego diagnozowania szkoły i zbadałam pilotażowo kilka szkół warszawskich. Chcę tu o tym opowiedzieć. Dodam tylko, że wymiennie stosuję takie określenia, jak: diagnozowanie, wizytowanie, badanie, a nawet ocenianie, choć pojedynczo żadne z nich, a zwłaszcza to ostatnie - nie oddaje istoty przedsięwzięcia.


Gdy na różnych spotkaniach omawiam swoje badania, rozmówców najczęściej interesuje: czym różni się ta metoda od zwykłej wizytacji?, dlaczego uważam ją za lepszą?, jak się ma mierzenie jakości do tradycyjnie sprawowanego nadzoru? Teraz mam okazję odpowiedzieć na te i inne pytania publicznie. Oto lista 12 czynników, które różnią procedurę mierzenia jakości od dotychczas stosowanego nadzoru:
 
  1. wprowadzenie pojęcia jakości edukacji i takie działania nadzoru, które spowodują stałe podnoszenie poziomu szkoły,
  2. kodeks postępowania, który powinien obowiązywać wszystkich oceniających,
  3. ustalenie listy podstawowych dziedzin i wskaźników działania, decydujących o jakości szkoły,
  4. określenie kryteriów jakości,
  5. wspólne badanie szkoły przez organ prowadzący i organ nadzoru,
  6. użycie w badaniu szkoły przygotowanych wcześniej narzędzi,
  7. poważne traktowanie opinii rodziców,
  8. przekazywanie raportów o diagnozie rodzicom i wszystkim zainteresowanym,
  9. publikowanie raportów zbiorczych,
  10. tworzenie planów rozwoju szkoły,
  11. partnerskie traktowanie szkoły przez oceniających; jawność wszystkich działań, dążenie do wysokiej jakości diagnozy,
  12. ewaluacja samej procedury diagnozowania.


Omówię teraz po kolei wszystkie dwanaście punktów.
 
  1. Pojęcie jakości   Mierzenie jakości wymaga zdefiniowania pojęcia "jakość" w odniesieniu do edukacji. Ministrowie edukacji krajów Wspólnoty Europejskiej, w opublikowanym raporcie Schools and Quality (Szkoły i jakość) An International Report OECD, Paris 1989 określili główne czynniki wpływające na jakość pracy szkoły:

    • program
    • ocenianie, ewaluacja i monitorowanie
    • rola nauczycieli
    • organizacja szkoły.
    • posiadane zasoby

    Czynniki te w różnych krajach Europy są przedstawiane w różnym porządku, często w innej strukturze, lecz pojęcie jakości edukacji się przyjęło i jest coraz szerzej stosowane. Oto zdanie Marion Thompson, eksperta Unii Europejskiej w programie TERM: Posługiwanie się filozofią jakości oznacza regularne i częste dokonywanie ocen osiąganego postępu oraz identyfikację silnych i słabych stron organizacji. Dzięki pozyskaniu rzetelnej informacji wyznacza się kierunek rozwoju.
     

  2. Kodeks postępowania   Każde badanie i ocenianie wymaga szczególnej odpowiedzialności, umiejętności i wrażliwości. Wymaga przyjęcia odpowiednich norm postępowania. To one właśnie tworzą dekalog wizytatora. Dotyczą: konieczności przestrzegania autonomii szkoły, obiektywizmu, uczciwości i rzetelności, profesjonalnego i wszechstronnego przygotowania, traktowania z szacunkiem wszystkich osób w szkole, jasnego określenia celu i sposobu prowadzenia badań, pozytywnego nastawienia do szkoły, dostrzegania jej starań i sukcesów, dbałości o zmniejszenie stresu związanego z badaniem, wrażliwości na fakt, że ocenianie ma duży wpływ na ludzi.


  3. Podstawowe wskaźniki   Rozpoczęcie badań wymaga ustalenia, co będziemy mierzyć. Jest to istotne zarówno dla oceniających, jak i ocenianych. Zapewnia jawność wszystkich działań. Pomaga wizytującym zachować obiektywizm. Jest warunkiem doboru właściwych narzędzi i procedur. Ogólne określenie jakości jest tu mało przydatne. Zaproponowaliśmy zatem szczegółową listę wskaźników i pytań. Wszystkie czynniki wpływające na jakość pracy szkoły zostały zgrupowane w trzech działach:

    • Kształcenie, w tym efekty i przebieg procesu kształcenia.
    • Opieka i wychowanie; występują tu takie wskaźniki, jak: plan pracy pedagogicznej, priorytety szkoły, atmosfera szkoły, kontakty uczeń nauczyciel, integracja uczniów, środowisko ucznia, opieka socjalna, zachowanie uczniów, trudności wychowawcze, frekwencja, demokracja w szkole, prawa ucznia, dzieci specjalnej troski, zdrowa i bezpieczna szkoła, współpraca szkoły z rodzicami i ze środowiskiem lokalnym.
    • Organizacja i kierowanie szkolą; czyli dział zawierający wskaźniki związane z pracą dyrektora, z dokumentacją, planowaniem, organizacją, kierowaniem ludźmi, szkolnym systemem nadzoru, promocją, bazą i finansami szkoły.

    Żeby wszystko było zupełnie jasne i zrozumiale, każdy wskaźnik opisuje konkretne pytania, które trzeba zadać przy mierzeniu jakości. Przykładowo, badając prawa ucznia pytamy: Czy uczeń zna swoje prawa wynikające z Konwencji o Prawach Dziecka i z przepisów oświatowych (statut szkoły)? Wjaki sposób dzieci poznają swoje prawa? Czy prawa te są w szkole przestrzegane? Dopiero teraz mamy szczegółową listę dziedzin, wskaźników i pytań pozwalających mierzyć jakość pracy szkoły.

  4. Kryteria jakości   Nie wystarczy ustalić: badamy prawa dziecka. Trzeba jeszcze uzgodnić, co uznamy za wysoką jakość pracy szkoły w tej dziedzinie. Oto przykład przyjętych kryteriów: Uczniowie znają swoje prawa wynikające z Konwencji o Prawach Dziecka i z przepisów oświatowych. Znają statut szkoły.Wczasie nauki poznają także zagadnienia dotyczące praw człowieka. Szkoła we wszystkich aspektach swego działania realizuje prawa dziecka.

  5. Współpraca organu prowadzącego i organu nadzoru   Polski system oświaty oddziela, w przypadkach wielu rodzajów szkól, organ prowadzący od organu sprawującego nadzór pedagogiczny, przypisując każdemu z nich inny obszar funkcji kontrolnych. W procedurze mierzenia jakości proponujemy wspólne prowadzenie wszystkich działań. Takie rozwiązanie pozwoli badać od razu wszystkie obszary i wskaźniki jakości, bez podziału ma sprawy pedagogiczne i organizacyjne; oszczędzi czas oceniających i ocenianych, a szkoła uniknie podwójnej kontroli. Koniecznym warunkiem stosowania takiej procedury jest wspólne przygotowanie (przeszkolenie) obu oceniających, tak aby jednolicie rozumieli kryteria jakości, wspierali się i pomagali sobie nawzajem.

  6. Narzędzia   Jeśli mierzenie, to trzeba mieć odpowiednie narzędzia. W naszym badaniu używamy między innymi:

    • scenariuszy rozmów z nauczycielami, rodzicami, uczniami, dyrektorem
    • ankiet i kwestionariuszy dla uczniów, rodziców i nauczycieli
    • testów, sprawdzianów
    • analizy takich danych statystycznych, jak: wyniki egzaminów wstępnych do szkół wyższego typu, frekwencja, wyniki konkursów przedmiotowych i innych, staż i wykształcenie nauczycieli, koszt kształcenia ucznia itp.
    • arkusza diagnostycznego
    • formularzy obserwacji lekcji

    I tak np. uczniowie w anonimowych ankietach odpowiadają na pytania dotyczące ich znajomości praw i ich opinii o przestrzeganiu praw ucznia w szkole. Podobne pytania o znajomość, sposób informowania i respektowania praw znajdują się w ankietach skierowanych do nauczycieli. To pozwala ocenić ten problem z różnych punktów widzenia.

  7. Opinia rodziców   Rodzice są ważnymi klientami szkoły. Ich zadowolenie jest miarą jakości jej pracy. Wnaszych badaniach mamy dwa rodzaje ankiet dla tej grupy społeczności szkolnej. Pierwsza z nich służy ocenie zbieżności oczekiwań rodziców i nauczycieli w stosunku do szkoły. Drugą jest obszerna ankieta zawierająca pytania o opinie rodziców na temat: oceny szkoły, ilości pracy domowej dziecka, kontaktów z wychowawcą i nauczycielami, korepetycji itp. Rodzice wypełniają ankiety anonimowo. W trakcie prowadzonego pilotażu próbowaliśmy rozmawiać z nimi na temat szkoły. Nic albo bardzo niewiele z tego wynikło. Nie udało się przełamać nieufności, niechęci, a może i lęku dorosłych. Poprzestaliśmy więc na ankietach.

  8. Czym jest raport?   Mierzenie jakości to zbieranie danych statystycznych, badanie dokumentacji szkolnej, rozmowy z dyrektorem, pedagogiem, nauczycielami, ankietowanie uczniów i rodziców, przegląd szkoły, analiza wydatków itp. Ale to nie wszystko. Wizytujący muszą jeszcze poddać uzyskane wyniki dokładnej, na szczęście komputerowej, obróbce. Powstaje raport pełny opis wszystkich aspektów życia szkoły. Raport jest dokumentem szczególnym: nie jest oceną szkoły, ale i chłodną diagnozą sytuacji. Nie wolno w nim umieszczać nazwisk nauczycieli, gdyż nie badamy ludzi tylko problemy. Nie wolno w raporcie używać stów wartościujących, tylko wyłącznie fakty wynikające z zebranych danych. Dla przykładu przytoczę fragment raportu: Dzieci z klas starszych były pytane o znajomość swoich praw. Większość (ponad 65%) deklaruje znajomość wszystkich lub niektórych praw. Nie wszyscy uczniowie mają wyrobione zdanie na temat realizacji ich praw w szkole. 30% ankietowanych uważa, że ich prawa są respektowane, przeciwnego zdania jest zbliżona liczba dzieci (28%). Raport składa się z kilku części. Przedstawia zakres przeprowadzonych badań, charakterystykę szkoły, wszystkie wyniki w postaci tabel i wykresów oraz skrót raportu, który powielony powinien trafić do rąk wszystkich zainteresowanych rodziców. Jest dokumentem jawnym. Uznajemy prawo nauczycieli, rodziców, samorządu lokalnego do pełnej, rzetelnej informacji o szkole. Skrót raportu może być pożyteczną informacją dla potencjalnych klientów szkoły. Powinien być ogólnie dostępny.

  9. Raporty zbiorcze   To dopiero przyszłość. Do tej pory mamy gotowe raporty z mierzenia jakości czterech szkół podstawowych (dwa następne w przygotowaniu). To za mało do opracowania raportów zbiorczych. Celem działalności samorządu terytorialnego powinno być diagnozowanie wszystkich szkół na jego terenie i przygotowanie ogólnego raportu, który może się stać podstawą tworzenia długofalowej polityki oświatowej gminy.

  10. Plany rozwoju szkoły   Raport opisuje, jak jest. Nie ocenia. Wskazuje jedynie mocne i słabe strony szkoły. Teraz społeczność szkolna musi ocenić, czy obecny stan jest zadowalający, jakie są przyczyny kłopotów szkoły i wreszcie co robić, aby podnieść jakość pracy szkoły. To oznacza sporządzenie, a potem realizację bardzo szczegółowego planu rozwoju, nakierowanego na te trudności szkolne, które ujawnił raport.

  11. Jawność i partnerstwo   Procedura mierzenia jakości pracy szkoły zakłada jawność wszystkich działań i partnerstwo wszystkich uczestników. Zaczyna się od pierwszej rady pedagogicznej, na której omawia się metodę, czynniki jakości, kryteria, prezentuje wszystkie narzędzia. Dyrektor i nauczyciele uczestniczą w ustalaniu harmonogramu badań. Mogą pytać o wszystko i muszą uzyskać wszystkie odpowiedzi. Przed rozpoczęciem ankietowania informuje się o celu badań, o sposobie opracowania i prezentowania wyników. Wszystkie informacje o szkole zbiera się w sposób jawny, uprzednio uzgodniony. Mierzenie jakości musi się odbywać z najwyższą starannością. Wymaga to od osób wizytujących szkołę dokładnego przemyślenia i dotrzymywania harmonogramu badań, przygotowania wszystkich narzędzi, punktualności, uprzejmości, życzliwości i rzetelności.

  12. Ewaluacja procedury diagnozowania   Po napisaniu raportu przedstawia się go radzie pedagogicznej, przedstawicielom uczniów, rodziców i samorządu terytorialnego. Odbywa się wspólne spotkanie wszystkich zainteresowanych, omówienie wyników, pytania i dyskusja. Potem role się odwracają: nauczycieli prosi się o ocenę diagnozowania. Anonimowo wypełniają oni Arkusz ewaluacji mierzenia jakości pracy szkoły. Są w nim pytania o opinie na temat zakresu badania, raportu i sposobu jego prezentacji, a także o to, czy badający byli właściwie przygotowani, dostatecznie uprzejmi i sprawni. Ich ocena służyć będzie podnoszeniu jakości diagnozowania pracy szkoły.


Do lipca 1996 pomiary jakości pracy szkoły przeprowadzono w sześciu szkołach podstawowych: trzech szkołach publicznych Gminy Warszawa Centrum, w szkole na Bielanach i w szkole niepublicznej SSP nr 1 STO na Ursynowie. Raporty otrzymały cztery szkoły, dwa następne są w przygotowaniu. Wyniki były dość zróżnicowane. Jednak nawet w przypadku szkoły o dość kiepskich wynikach nauczania, mającej spore problemy z agresją wewnątrzszkolną i wiele wyraźnie widocznych w raporcie kłopotów wychowawczych, ocena samej procedury mierzenia jakości była bardzo wysoka. Oznacza to przydatność tego rodzaju badań i akceptację wyników, popartych rzetelnymi dowodami.

Mierzenie jakości pracy szkoły jest pasjonujące. Świetnym, często zabawnym przeżyciem jest ankietowanie dzieci. Przygotowywanie analiz i wniosków oraz opracowanie raportu to zadanie ambitne. Ogromną satysfakcję przynosi akceptacja wyników, poczucie, że mogą one stanowić dobry punkt wyjścia do planowania rozwoju szkoły, wreszcie wysoka ocena przeprowadzonego badania, o czym może świadczyć następująca zabawna scenka: podczas spotkania z rodzicami zabrakło formularzy. Jedna z matek zażądała natychmiastowego powielenia ankiety i dorzuciła ostro: "Ja też płacę podatki!".


Irena Dzierzgowska

ekspert programu TERM-IAE Unii Europejskiej


 

Grudzień 1996
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

"Się baluje się z Czwórką" - konkurs studniówkowy

Redakcja portalu 22 Listopad 2014

Co pop-neurodydaktyka może zmienić w szkołach?

Aleksander Lubina 22 Listopad 2014

Kongres Edukacji Pozaformalnej 2014 - "Edukacja ustawiczna wyzwaniem nowoczesności"

Redakcja portalu 21 Listopad 2014

S. Broniarz szefem ZNP na kolejną kadencję

Redakcja portalu 21 Listopad 2014

Gamifikacje i inne głupoty

Stanisław Czachorowski 20 Listopad 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Nagrody w ogólnopolskim konkursie "Żyj smacznie i zdrowo" przyznane!

~ http://couponplant.com/wpengine-coupon.html(Gość) z: http://couponplant.com/wpengine-coupon.html 23 Listopad 2014, 07:25

Pozwól dziecku w pełni korzystać z dzieciństwa - czyli 50 rzeczy, które dziecko powinno zrobić przed ukończeniem dwunastu lat

~ paleo diet brown rice(Gość) z: http://visalus.askjosegarcia.com/1341/diet-plans-for-losing-weight/ 23 Listopad 2014, 07:20

O nowoczesności edukacji

~ Gain PR Powershot(Gość) z: http://https://www.youtube.com/watch?v=2qczq4HZYcY 23 Listopad 2014, 03:45

"Na kolonii... na kolonii życie płynie..." Jak przygotować dziecko na pierwszy wyjazd kolonijny?

~ automaty hazardowe triki gry(Gość) 23 Listopad 2014, 02:24

Pozwól dziecku w pełni korzystać z dzieciństwa - czyli 50 rzeczy, które dziecko powinno zrobić przed ukończeniem dwunastu lat

~ paid to do surveys(Gość) z: http://www.getsurveysforcash.com 23 Listopad 2014, 02:04


Powrót do góry