Nowa matura w świetle badań

1. Jaki jest stopień społecznej akceptacji proponowanych zmian w procedurze egzaminu dojrzałości?
2. Jaka jest wiedza nauczycieli o Nowej Maturze?
3. Jaki jest zakres innowacyjnych decyzji przewodniczących komisji egzaminacyjnych związanych z Nową Maturą?
4. Jak przyjęto i wykorzystano zaproponowane nauczycielom narzędzia, mające zobiektywizować ocenianie prac maturalnych?

1. Analizę przyjęcia modyfikacji w procedurach egzaminacyjnych przez dyrektorów szkół JAK BYŁO W MAJU 1995 r.?
2. Analizę stanu świadomości nauczycieli wobec Nowej Matury oraz stopnia społecznej akceptacji zmian JAK POWINNO BYĆ?
3. Analizę przyjęcia i wykorzystania kryteriów oceniania prac maturalnych z biologii i historii.

1. Czy w czasie egzaminu zastosowano choćby w przypadku jednego przedmiotu kodowanie prac zamiast ich podpisywania imieniem i nazwiskiem abiturienta?
2. Czy prace na pograniczu ocen mierny/niedostateczny i bardzo dobry/celujący były sprawdzane przez drugiego egzaminatora?
3. Czy w komisji egzaminacyjnej znaleźli się nauczyciele z innych szkół?
4. Czy w przypadku egzaminów ustnych podjęto działania mające na celu ujednolicenie zestawów pytań różnych klas jednej szkoły?
5. Czy w szkole wprowadzono inne zmiany (w porównaniu z rokiem ubiegłym) na egzaminie ustnym?

1. We wszystkich województwach kodowanie okazało się w podobnym stopniu niepopularne (Po - 6%, Pi - 9%, Le - 0%, Ko - 0%).
2. W podobnym zakresie raczej powszechnie we wszystkich województwach stosowano podwójne recenzje prac na pograniczu ocen (Po - 93%, Pi- 93%, Le - 78%, Ko-95%).
3. Udział nauczycieli z innych szkół w komisjach egzaminacyjnych był niewielki; w żadnym z województw poddanych badaniu nie dotyczył więcej niż co piątej szkoły (Po - 15%, Pi - 11%, Le - 21%, Ko - 20%).
4. Działanie mające na celu ujednolicenie zestawów pytań na egzamin ustny podjęto w znacznej liczbie szkół, od połowy (Leszno) do trzech czwartych badanych placówek (Piła) (Po - 65%, Pi -75%, Le - 50%, Ko - 65%).
5. Inne zmiany na egzaminie ustnym wprowadzono w bardzo niewielu placówkach (Po - 17%, Pi - 4%, Le - 21%, Ko - 5%). Propozycje te dotyczyły w szczególności historii (korzystanie z tekstów źródłowych), biologii (rozpoznawanie preparatów, korzystanie z mikroskopu), języków obcych (test gramatyczny bez słownika) oraz (jedna szkoła w Koninie) nowych kryteriów na ocenę celującą.

• w znikomym odsetku szkół (od 10% do zera) zdecydowano się na kodowanie prac maturalnych;
• podwójne recenzje prac na pograniczu ocen stosowano raczej powszechnie we wszystkich badanych województwach (w 80% lub więcej szkół);
• udział nauczycieli z innych szkół w komisjach egzaminacyjnych był znikomy i nie przekraczał na ogół 20%;
• działania mające na celu ujednolicenie zestawów pytań na egzamin ustny podjęto w większości szkół we wszystkich badanych województwach;
• w znikomej liczbie szkół wprowadzono inne zmiany w procedurze egzaminu dojrzałości.

1. Czy prace abiturientów powinien oceniać nauczyciel, który ich uczył?
2. Czy prace (dotąd opatrzone nazwiskiem) powinny być kodowane?
3. Czy w skład komisji egzaminacyjnej powinni wchodzić nauczyciele z innych szkół?
4. Obecnie w przypadku niektórych przedmiotów tematy egzaminacyjne są zróżnicowane, w zależności od programu nauczania (więc i typu szkół). Czy należy dążyć do ujednolicenia tematów we wszystkich typach szkół?
5. Czy matura powinna obejmować samodzielną, praktyczną pracę ucznia, wykonywaną w trakcie ostatniego roku nauki?
6. Jaka jest twoja wiedza o Nowej Maturze? (ZNACZNA - SKROMNA - ŻADNA)

1. Zdecydowana większość respondentów z Poznania i Leszna jest zdania, że oceny abiturientów powinien dokonywać nauczyciel, który ich uczył. Natomiast w Koninie zdania są podzielone, nieco więcej osób optuje nawet za zgodnym z ideą Nowej Matury ocenianiem zewnętrznym.
2. Na temat kodowania prac zdania respondentów są podzielone, za kodowaniem opowiada się około połowy nauczycieli z Poznania, Leszna i Konina, przeciw - jedna trzecia.

1. Obecnie większość nauczycieli jest przeciwna zewnętrznej ocenie na maturze.
2. Wśród nauczycieli nie ma zasadniczego sprzeciwu wobec kodowania prac maturalnych.
3. Nie ma zdecydowanego sprzeciwu co do udziału nauczycieli z innych szkół w komisjach egzaminacyjnych.
4. Jest sprzeciw wobec propozycji ujednolicenia tematów w obecnych warunkach realizowania przedmiotów w różnych typach szkół.
5. Odnośnie do większej, praktycznej pracy egzaminacyjnej, zdania są podzielone, obecnie jest więcej przeciwników niż zwolenników.
6. Odsetek deklarujących znaczną wiedzę o Nowej Maturze nie jest mały, jeśli zważyć, że ten program jest realizowany zaledwie od jednego roku szkolnego. Odpowiedzi deklarujące zupełny brak wiedzy o Nowej Maturze są w granicach błędu statystycznego.

1. Czy przy poprawianiu pisemnych prac maturalnych korzystała Pani/Pan z otrzymanych kryteriów?
2. W jakim stopniu przy ocenianiu prac maturalnych wykorzystała Pani/Pan kryteria oceny prac maturalnych? (W PEŁNI - W ZNACZNYM STOPNIU - CZĘŚCIOWO)
3. Który element kryteriów był dla Pani/Pana przydatny i dlaczego?
4. Który element kryteriów był dla Pani/Pana najmniej przydatny i dlaczego?
5. Które elementy kryteriów oceniania prac zdaniem Pani/Pana należałoby zmienić i dlaczego?
6. Inne uwagi dotyczące kryteriów, nie uwzględnione w punktach 1-5.

1. Przy poprawianiu prac maturalnych z biologii z otrzymanych kryteriów korzystało ponad 90% nauczycieli z Poznania i z Leszna oraz ponad 89% z Konina, ponieważ (cyt.): usprawniły poprawianie prac; bardzo ułatwiły wystawienie właściwej oceny; pomagały obiektywnie ocenić pracę pisemną; w pełnym stopniu określały wiadomości i umiejętności ucznia; umożliwiały ujednolicenie oceniania wśród nauczycieli; były wzorcem tego, co uczeń na dany temat powinien umieć; zawierały pełny zakres wiedzy merytorycznej i umiejętności; otrzymane kryteria są czytelne i rzeczowe. Takie uzasadnienia występują w ankietach z Poznania, Leszna i Konina.
2. Stopień wykorzystania kryteriów:

•			w pełni wykorzystało je ponad 13% respondentów z Poznania i 25% z Konina; natomiast z Leszna - nikt;
•			w znacznym stopniu skorzystało z nich: z Poznania 46%, z Leszna 80%, z Konina 25%;
•			częściowo wykorzystało kryteria: z Poznania 35%, z Leszna 40%, z Konina 50%, (dały możliwość porównania własnej wizji pracy z propozycjami z zewnątrz).

3. Przydatność poszczególnych elementów kryteriów:

•			z rozkładu odpowiedzi wynika, że jedni wysoko cenili jedne, a inni inne elementy. Stąd wniosek, że kryteria z biologii były tak zbudowane, iż zaspokajały różne oczekiwania nauczycieli.

4. Elementy kryteriów uznane za najmniej przydatne:

•			nieduża liczba osób wymieniała zbyt szczegółową punktację oraz zbyt dużą liczbę punktów za poprawność językową (choć były i takie, które wyżej punktowały ten aspekt pracy).

5. Propozycje zmian:

•			wymieniano m. in. zakres opanowania języka przedmiotu, proponowano korektę liczby punktów za poszczególne elementy; co do tego nie było zgodności. Należy więc uznać owe propozycje za odbicie indywidualnych opinii nauczycieli.

6. Uwagi dodatkowe:

•			wskazano na potrzebę podania kryteriów do wiadomości uczniom; część respondentów była zdania, że należy to zrobić przy podawaniu tematu pracy, część że znacznie wcześniej.

1. Przytłaczająca większość respondentów korzystała z kryteriów oceniania i potrafi to uzasadnić.
2. Najwięcej nauczycieli określiło wykorzystanie kryteriów sformułowaniem "w znacznym stopniu".
3. Spośród elementów kryteriów z największym uznaniem spotkały się algorytmy.
4. Bardzo niewiele osób znalazło elementy mało przydatne, najczęściej była to punktacja.
5. Nie ma takich elementów kryteriów, które znacząca część respondentów chciałaby zmienić.
6. Na ogól kryteria z biologii zostały bardzo dobrze przyjęte i wysoko ocenione, a respondenci oczekują kontynuowania takiego rozwiązania w przyszłości.
7. Panuje pogląd o wcześniejszym informowaniu uczniów o charakterze kryteriów.

1. Przy poprawianiu prac maturalnych z historii z otrzymanych kryteriów korzystała znaczna większość nauczycieli (Po - 68%, Le - 91%, Ko - 95%). Na pytanie o motywy respondenci podkreślali, że pomogło to w zobiektywizowaniu oceny, szczególnie w przypadkach skrajnych, w ujednoliceniu wymagań stawianych pracy. Kryteria dawały też podstawę do precyzyjnej recenzji, pozwoliły uchwycić zależność i hierarchię ważności poszczególnych elementów pracy, podlegających ocenie, często potwierdzały słuszność własnych kryteriów nauczyciela. Opracowanie z Konina podkreśla szczególną przydatność tych kryteriów dla nauczycieli o małym stażu pracy. Można zatem wnioskować, że ujednolicone kryteria zostały zaakceptowane przez nauczycieli, bez względu na doświadczenie pedagogiczne, staż pracy i typ szkoły średniej.
2. Stopień wykorzystania kryteriów:

•		w pełni (Po - 5%, Le - 0%, Ko - 9%) wykorzystał je niewielki odsetek nauczycieli;
•		w znacznym stopniu (Po - 43%, Le - %, Ko - 50%) wykorzystało je od jednej trzeciej do polowy nauczycieli z trzech województw;
•		częściowo (Po-51%, Le-66%, Ko-41%) korzystało z nich około polowy nauczycieli.
Komentarz: Nie zaakceptowano kryteriów w pełni i może to wynikać z tego, że po raz pierwszy nauczyciele otrzymali taką propozycję oceniania w ramach programu Nowa Matura. Większości jednak częściowo lub w znacznym stopniu kryteria pomogły lub ułatwiły zrecenzowanie i ocenę pracy maturalnej. Pomocne były szczególnie wtedy, gdy pojawiały się trudności i wątpliwości co do oceny głównie w przypadkach skrajnych (ocena "niedostateczny" lub "celujący"). Nauczyciele sugerują, aby zarówno oni, jak i uczniowie zostali dużo wcześniej (najlepiej na początku roku szkolnego) poinformowani o możliwościach stosowania kryteriów oceny. Z Poznania, Leszna i Konina pochodzą uwagi, że zbyt szczegółowa punktacja szkodzi oryginalności prac pod względem kompozycji i treści.

3. Przydatność poszczególnych elementów kryteriów:

•		pytanie 3 i 4 można potraktować łącznie, gdyż pytano respondentów o przydatność kryteriów lub jej brak, biorąc pod uwagę poszczególne elementy tych kryteriów
Komentarz: Nie zaakceptowano kryteriów w pełni i może to wynikać z tego, że po raz pierwszy nauczyciele otrzymali taką propozycję oceniania w ramach programu Nowa Matura. Większości jednak częściowo lub w znacznym stopniu kryteria pomogły lub ułatwiły zrecenzowanie i ocenę pracy maturalnej. Pomocne były szczególnie wtedy, gdy pojawiały się trudności i wątpliwości co do oceny głównie w przypadkach skrajnych (ocena "niedostateczny" lub "celujący"). Nauczyciele sugerują, aby zarówno oni, jak i uczniowie zostali dużo wcześniej (najlepiej na początku roku szkolnego) poinformowani o możliwościach stosowania kryteriów oceny. Z Poznania, Leszna i Konina pochodzą uwagi, że zbyt szczegółowa punktacja szkodzi oryginalności prac pod względem kompozycji i treści.

4. Propozycje zmian:

•			należy uogólnić system punktowy, bo w pisemnej pracy z historii wszystkiego nie da się przeliczyć na punkty. Nauczyciele przy ocenianiu kierują się subiektywnymi wrażeniami i tzw. wyczuciem. Jednak dość liczna grupa (Po, Ko), komentując pytanie 5, pozytywnie przyjęła propozycję kryteriów.

5. Dodatkowe uwagi były nieliczne i nie dotyczyły spraw zasadniczych. 

1. Przytłaczająca większość z 106 respondentów korzystała z kryteriów oceniania z historii, choć nie w pełnym zakresie.
2. Kryteria pomagały zwłaszcza w ocenie prac skrajnych oraz w redagowaniu recenzji.
3. Kryteria należy jak najwcześniej udostępnić szkołom.
4. Trzeba powtórnie przeanalizować system punktacji, przedyskutować go z nauczycielami i poddać weryfikacji.