Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Dzieci z rodzin alkoholowych



Zamierzam przedstawić propozycje działań profilaktycznych realizowanych przez wychowawców i nauczycieli w środowisku dzieci z rodzin alkoholowych.


Profilaktyka w środowisku dzieci z rodzin alkoholowych będzie tu rozumiana bardzo szeroko, to jest jako zapobieganie pogłębianiu się patogennych rysów zachowania oraz korygowanie negatywnego wpływu wychowania w rodzinie dysfunkcyjnej, jaką jest rodzina z problemem alkoholowym. Ważną rolę w tego typu oddziaływaniach mają do odegrania wychowawcy i nauczyciele w szkole. Istnieje bardzo duża potrzeba aktywności profilaktyczno-terapeutycznej prowadzonej nie tylko przez profesjonalistów (psycholog, szkolny pedagog), ale również przez wychowawców i nauczycieli będących w bezpośrednim kontakcie z dziećmi z rodzin alkoholowych.

Doraźne formy pomocy polegające na zmniejszaniu tych najbardziej widocznych braków: zaniedbania fizycznego, zdrowotnego i umysłowego dziecka są ważne i konieczne, ale nie są wystarczające. Doraźność powinna być zastąpiona świadomym i systematycznym, popartym wiedzą psychologiczną, oddziaływaniem psychokorekcyjnym i profilaktycznym. Przedstawione w niniejszym artykule szczegółowe zalecenia i sugestie, opracowane na podstawie badań empirycznych, układają się w pewien program profilaktyki przeznaczony do realizacji w środowisku dzieci rodzin z problemem alkoholowym.

Badania dzieci pochodzących z rodzin, w których jedno z rodziców jest alkoholikiem, prowadzili w Grzechyni i w Krakowie w latach 1991-1992 pracownicy Zakładu Psychologii Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Oddziaływania psychokorekcyjne i profilaktyczne podejmowane przez wychowawców i nauczycieli powinny być realizowane w odniesieniu do różnych aspektów funkcjonowania dziecka, obejmując całość jego sytuacji psychologicznej .

Proces profilaktyki powinien zatem uwzględniać:
  1. wykorzystywanie mocnych stron dziecka do pozytywnego kształtowania jego osobowości;
  2. poprawę sytuacji szkolnej w odniesieniu do niepowodzeń i trudności w nauce oraz aprobaty w klasie;
  3. kształtowanie prawidłowych relacji interpersonalnych;
  4. poszukiwanie sprzymierzeńców, osób chętnych do współpracy w zakresie profilaktyki w środowisku dzieci z rodzin alkoholowych, w szkole i poza szkołą.


Wykorzystywanie mocnych stron dziecka do pozytywnego kształtowania jego osobowości

Można wskazać trzy aspekty osobowości dzieci z rodzin alkoholowych, co do których nie ma wątpliwości, że mają negatywny wpływ na całokształt funkcjonowania dzieci z rodzin alkoholowych, a utrwalone stają się przyczyną komplikacji i cierpienia w ich dorosłym życiu. Poniżej przedstawiam propozycje szczegółowych działań profilaktycznych.
  1. Poprawa samooceny - wzmacnianie dobrego mniemania o sobie Cechą dzieci z rodzin alkoholowych i - co równie ważne - dorosłych dzieci alkoholików (Woititz 1992) jest niskie poczucie własnej wartości. Wspominam o dorosłych dzieciach alkoholików, by pokazać, że poczucie własnej wartości kształtuje się i ugruntowuje w dzieciństwie, by potem odgrywać zasadnicze znaczenie w systemie odbioru siebie i świata osoby dorosłej. Nieadekwatna samoocena wyrażająca się brakiem wiary we własne możliwości, zarówno fizyczne jak i psychiczne, jest na tyle rozwinięta, by dzieci czuły się małowartościowe. Wiarę w siebie i szacunek dla własnej osoby w znacznym stopniu kształtują wzmocnienia pochodzące z zewnątrz. Działania profilaktyczne w tym zakresie polegają przede wszystkim na wyrażaniu w każdej sprzyjającej sytuacji pochwały, aprobaty i uznania, na konsekwentnym dostrzeganiu i nagradzaniu właściwych zachowań. Właściwe zachowanie w tym kontekście to każdy przejaw działania podjętego z polecenia i wykonanego co najmniej dostatecznie, a przede wszystkim każdy przejaw działania podjętego z własnej inicjatywy, które jest społecznie aprobowane, na przykład przynosi korzyść samemu dziecku, a także innym dzieciom w klasie.
  2. Kształtowanie zdrowego stylu atrybucyjnego Ważnym aspektem sytuacji psychologicznej dzieci z rodzin alkoholowych, na który należy zwrócić uwagę w działaniach profilaktycznych, jest niewłaściwy, depresyjny styl atrybucyjny. Dzieci przypisują sobie przyczyny negatywnych zdarzeń, które dzieją się wokół nich, jednocześnie trudniej niż innym dzieciom jest im dostrzec w sobie możliwości, dzięki którym dzieje się coś dobrego. Działania profilaktyczne w zakresie kształtowania pozytywnego stylu atrybucyjnego to przede wszystkim uświadamianie dziecku rzeczywistego przebiegu i konsekwencji jego własnych działań oraz jego realnego wpływu na środowisko. Możliwości w tym zakresie są duże, ponieważ u dzieci sposób wyjaśniania tego, co się wokół nich dzieje w kontekście własnej osoby, nie jest jeszcze głęboko ukształtowany.
  3. Zmniejszanie "głodu uznania" Potrzeba aprobaty i uznania u dzieci z rodzin alkoholowych ujawnia się w ich zachowaniu częściej i z większą intensywnością niż u dzieci z rodzin, w których problem alkoholowy nie występuje. Zazwyczaj dzieci z rodzin alkoholowych widzą powody do dumy nie w tym, co udało im się zrobić, ale co zostało docenione przez dorosłego. Na ogół z zaburzonym poczuciem aprobaty i uznania ("głód uznania") koreluje przekonanie o krytycznej, negatywnej ocenie ze strony otoczenia. Sprzyja ono nadwrażliwości i odczuwaniu kompleksów. Pogłębia świadomość bycia dzieckiem odrzuconym. W działaniach profilaktycznych dotyczących tej sfery osobowości dzieci z rodzin alkoholowych ważne są wszelkiego rodzaju formy zainteresowania i dostrzegania oraz aprobaty i pochwały tych działań, które na to zasługują. Świadome wyrażanie pochwal i uznania jest jednak niewystarczające. Profilaktyka w tym zakresie powinna uwzględniać także potrzebę stwarzania takich sytuacji, w których dziecko ma możliwość i szansę na zdrowy kontakt z dorosłymi. Ważny jest tutaj sam kontakt wspólne przebywanie w którym obecne jest szczere zaangażowanie dorosłego, wyrażające się zainteresowaniem, uwagą, cierpliwością i życzliwością wobec dziecka.

Podstawowe działania profilaktyczne w zakresie poprawy sytuacji szkolnej dzieci z rodzin alkoholowych

Dzieci z rodzin alkoholowych ujawniają bardziej negatywną postawę wobec szkoły niż pozostałe dzieci. Można wskazać dwa zasadnicze aspekty funkcjonowania dzieci z rodzin alkoholowych, które składają się na ich ogólną sytuację szkolną i wpływają w dość istotny sposób na ich postawę wobec szkoły. Są nimi niepowodzenia i trudności w nauce, relacje z innymi uczniami i pozycja w grupie.
  1. Trudności w nauce dzieci z rodzin alkoholowych są przykładem psychicznego ślepego zaułka, który często zagraża tym dzieciom. Niepowodzenia w nauce zniechęcają je do nauki. Zaniedbania wynikające z niechęci do nauki pogłębiają owe niepowodzenia, zniechęcając w jeszcze większym stopniu dzieci do spełniania wymagań stawianych przez nauczycieli. Działania profilaktyczne, odnoszące się do niepowodzeń i trudności w nauce, powinny przebiegać na dwóch poziomach. Pierwszy wiąże się z bezpośrednią pomocą nauczyciela w uzupełnianiu opóźnień i zaniedbań z różnych przedmiotów szkolnych, w opanowywaniu wymagań stawianych przez nauczycieli, uzupełnianiu luk w wiadomościach i organizowaniu wzajemnego pozalekcyjnego dokształcania się uczniów. Poza bezpośrednią pomocą konieczne jest działanie na głębszym poziomie: kształtowanie szacunku i prawdziwego uznania dla wiedzy i wartości intelektualnych, rozbudzanie aspiracji w tym kierunku oraz ułatwianie dostrzegania przez dziecko wartości poznawczych na równi z innymi, bardziej może widocznymi w codziennym życiu. Pamiętać trzeba również, że odrabianie lekcji w domu zazwyczaj stwarza dzieciom z rodzin alkoholowych problemy, często z powodu nieposiadania własnego miejsca do pracy. Zatem w ocenie prac domowych niezbędne wydaje się założenie: inne warunki pracy inne kryteria oceny.
  2. Niepowodzenia w nauce pogłębiają problem nieprzystosowania społecznego w tym sensie, że wpływają w pewnym stopniu na pozycję socjometryczną w klasie, czyli na określony stopień aprobaty i sympatii ze strony innych dzieci. Napięcie, jakie dziecko odczuwa w związku z niepowodzeniami w nauce, i w ogóle ze szkołą, prowadzi najczęściej do niepożądanych, agresywnych zachowań rozładowujących to napięcie. Dziecko staje się nielubiane i odsuwa się gdzieś na marginalną pozycję w grupie. Celem działań profilaktycznych jest w tym przypadku podniesienie stopnia aprobowania dzieci z rodzin alkoholowych w klasie. Skutecznym sposobem osiągania tego celu jest przede wszystkim wyznaczanie dzieci do udziału w różnego typu pracach użytecznych i ważnych dla całej klasy. Pożądana w działaniach tego rodzaju jest równość w traktowaniu dzieci.

Działania profilaktyczne w kształtowaniu prawidłowych relacji interpersonalnych w środowisku dzieci z rodzin alkoholowych


Opierając się na badaniach i obserwacjach, można wskazać pewne specyficzne właściwości kontaktu dzieci z rodzin alkoholowych z innymi ludźmi, a mianowicie:
  1. Zdarza się często, że dzieci z rodzin alkoholowych unikają kontaktu z osobami dorosłymi. Generalnie jednak (potwierdzają to badania empiryczne, przeprowadzone w Grzechyni i Krakowie w latach 1991-92, na których podstawie opracowany został niniejszy artykuł) dzieci z rodzin alkoholowych mają silną pozytywną motywację do kontaktu z osobą dorosłą, wyrażającą się między innymi tendencją do wydłużania spotkań i większą rozmownością (liczbą wypowiadanych słów). W skrajnej postaci owa motywacja ujawnia się jako natrętne dążenie do utrzymania kontaktu, w tzw. lepkości emocjonalnej .
  2. Widoczne są braki kulturowe i językowe. Jakość wypowiedzi budzi zastrzeżenia dzieci z rodzin alkoholowych mówią wiele, ale mało płynnie i poprawnie. Zbyt mała jest ich umiejętność skupiania uwagi.
  3. Ogólnie można powiedzieć, że cały kontakt realizowany jest nieudolnie. Wynika to przede wszystkim ze sprzeczności między chęcią utrzymania dobrego kontaktu a nieumiejętnością przestrzegania językowych i kulturowych konwencji społecznych.
  4. Mimo silnej motywacji i dużego wkładu konwersacyjnego, dzieciom z rodzin alkoholowych trudniej jest nawiązać kontakt z drugą osobą niż innym dzieciom; Świadomość własnych ułomności oraz wrażliwość i niewłaściwy, depresyjny styl atrybucyjny powodują, że dzieci z rodzin alkoholowych napominane, łatwo zamykają się w sobie, ukrywając poczucie zranienia. Konsekwencją takiej reakcji może być rozładowanie napięcia przez zachowanie agresywne w stosunku do rówieśników.
  5. W zachowaniu dzieci z rodzin alkoholowych obserwuje się łatwość ujawniania reakcji agresywnych, które dla nich samych są krępujące i stanowią źródło wstydu.
  6. Badając, w jaki sposób kształtują się relacje dzieci z rodzin alkoholowych z drugą osobą, zaobserwowano pewne zaburzenia zachowania i objawy psychosomatyczne: wybuchy niekontrolowanej złości, łatwość przejawiania zniecierpliwienia, negatywny upór, przedłużające się obniżenie nastroju, nadmierną hałaśliwość, nadmierną męczliwość, częste objawy senności.


Działania profilaktyczne w procesie kształtowania poprawnych relacji interpersonalnych opierają się zasadniczo na indywidualnej pracy z dzieckiem. Niektóre z nich w dużym stopniu wymagają współpracy z rodziną. Pożądanym celem oddziaływań profilaktycznych w tym zakresie jest usprawnianie umiejętności społecznych dzieci z rodzin alkoholowych.

Uzupełnianie braków w zakresie kulturowych konwencji społecznych


Braki w zakresie kulturowych konwencji społecznych obejmują głównie takt, wyczucie stosowności wyrażeń i zachowań do sytuacji i osoby rozmówcy. Stają się one bardzo często przyczyną sprzecznych z kulturowymi i (lub) społecznymi konwencjami, czyli niewłaściwych zachowań dzieci z rodzin alkoholowych. Pierwszym i zasadniczym krokiem w postępowaniu profilaktycznym powinna być właściwa interpretacja tego typu zachowań, uwzględniająca braki i zaniedbania w zakresie kompetencji społecznych. Mogą się one stać przedmiotem odrębnego uczenia, dzięki pochodzącym od nauczyciela konkretnym informacjom, zaleceniom i ćwiczeniom. Konieczna jest jednak delikatność, subtelność i wyrozumiałość.

Rozwijanie umiejętności językowych

Opanowanie języka przez dziecko odzwierciedla między innymi naturę środowiska społecznego, z którego czerpie ono wzory komunikowania. Czynnikiem znaczącym w rozwoju umiejętności komunikacyjnych dziecka jest zatem aktywne zainteresowanie rodziców jego zdolnościami językowymi. W przypadku dzieci z rodzin alkoholowych najczęściej brak jest owego zainteresowania. Działania profilaktyczne mające na celu rozwijanie umiejętności językowych dzieci z rodzin alkoholowych powinny być realizowane dwutorowo: przez specjalne ćwiczenia językowe w trakcie zajęć lekcyjnych lub pozalekcyjnych i równocześnie we współpracy z rodziną (nawet tą dalszą), która dbałaby na przykład o obecność książek w najbliższym otoczeniu dziecka.

Świadome eliminowanie przejawów agresywności

Badania empiryczne wskazują, że łatwość pojawiania się w zachowania dzieci z rodzin alkoholowych reakcji agresywnych (fizycznych i słownych) jest nawet dla nich samych krępująca. Wydaje się to pewną szansą na skuteczne opanowywanie agresywności. Wykorzystywanie świadomej chęci oraz woli dzieci i tworzenie modelu współżycia pozbawionego przemocy przez nauczycieli oraz środowiska szkolne wyznacza właściwy kierunek działań profilaktycznych dla zmniejszenia agresywności dzieci z rodzin alkoholowych. Konieczne są tutaj co najmniej dwa rodzaje działań:

  • szkolenie w umiejętnościach osiągania celów interpersonalnych bez uciekania się do przemocy,
  • uczenie rozładowywania napięcia przez konstruktywne ukierunkowanie agresji, np. uprawianie sportu.

Poszukiwanie sprzymierzeńców dla pracy z dziećmi z rodzin alkoholowych poza szkołą

Współpraca z osobami lub organizacjami spoza szkoły ma istotne znaczenie w przypadku dwóch aspektów funkcjonowania dzieci z rodzin alkoholowych: w kształtowaniu pozytywnej aktywności dziecka w czasie wolnym oraz w zapobieganiu próbom picia alkoholu i palenia.

Właściwe zagospodarowanie czasu wolnego


Około 30% dzieci z rodzin alkoholowych nie wie, jak zagospodarować czas wolny. Obserwuje się często niekorzystnie wpływające na rozwój dziecka sposoby spędzania wolnego czasu: nudzenie się, podsypianie, siedzenie przy oknie. Bierność, pasywność i oczekiwanie na aktywność innych wynika nie tylko z nieumiejętności samodzielnego planowania własnej aktywności w czasie wolnym, ale także zapewne z niekorzystnego stylu atrybucyjnego i niskich kompetencji społecznych.

Działania profilaktyczne w tym zakresie powinny koncentrować się na:
  1. znajomości indywidualnych preferencji dziecka,
  2. rozpoznaniu przez wychowawcę czy nauczyciela możliwości środowiskowych w zakresie spędzania czasu (informacja powinna być bardzo konkretna),
  3. propozycji uczestnictwa w różnego rodzaju pozytywnych formach działania (organizacje, kluby, wydarzenia kulturalne, sportowe),
  4. pomocy w pierwszym kontakcie z wyżej wymienionymi formami aktywności.

Zapobieganie próbom używania środków uzależniających

Wśród dzieci z rodzin alkoholowych częstym zjawiskiem jest tendencja do używania środków uzależniających (papierosów, alkoholu, narkotyków). Konieczne jest indywidualne rozpoznanie i próba określenia stopnia zaangażowania, jeśli kontakt z używkami już nastąpił, a następnie podjęcie decyzji, czy w konkretnym przypadku wymagana jest intensywniejsza praca wychowawcza w szkole, czy też kontakt z ośrodkiem specjalistycznym. Pozytywnym wskaźnikiem, który pozwala przypuszczać, że motywacje i tendencje do używania alkoholu i innych używek nie są zbyt głęboko uwewnętrznione, a wynikają raczej z naśladownictwa (modelem jest pijący rodzic), są odczucia dzieci związane z używkami: wstyd i obawa przed wykryciem. Stwarza to możliwość i szansę pozytywnego wpływania na motywacje związane z używaniem alkoholu i innych używek.

Skuteczną, dającą dobre rezultaty techniką profilaktyczną jest negacja błędnych wyobrażeń na temat alkoholu, na przykład mitu prawdziwej męskości łączącej się z paleniem i piciem. Zażywanie środków odurzających (w tym alkoholu) w przypadku dzieci z rodzin alkoholowych bywa jednym ze sposobów rozładowywania napięcia, stąd w działaniach profilaktycznych znaczenie pozytywne może mieć także trening w innych sposobach rozładowywania napięcia.

Aktywizacja opieki w rodzinie

Sytuacja rodzinna dzieci z rodzin alkoholowych nie sprzyja konstruktywnemu rodzicielstwu będącemu harmonią miłości, rozumu i intuicji (Sztander 1993). Zarówno kształtowanie pozytywnej działalności dzieci w czasie wolnym, jak i zapobieganie próbom picia i palenia powinno łączyć się z aktywizacją opieki w rodzinie. Badania empiryczne wskazują na to, że dzieci z rodzin alkoholowych chcą być traktowane przez rodziców z szacunkiem i wyrozumiałością, oczekują od nich pomocy, poświęcenia czasu i zainteresowania, ujawniają ogromne pragnienie miłości. Specyficznym problemem rodzinnym występującym znacznie częściej wśród rodzin alkoholowych są awantury między rodzicami, stosowanie kar fizycznych, nierówne traktowanie dzieci.

Sposobem zmniejszania roli kar fizycznych jest tutaj przede wszystkim uświadamianie rodziców o ubocznych skutkach przemocy oraz istnieniu innych możliwości wychowawczych bez używania kar fizycznych. Niewątpliwie praca nad przekonaniami rodziców o efektach fizycznego karania dzieci wymaga od nauczyciela nie tylko pewnego rodzaju wiedzy psychologicznej, ale głównie cierpliwości i konsekwencji w działaniu. Zalecane jest w tym przypadku wielokrotne powracanie do tego samego tematu w rozmowach z rodzicami.

Współpraca z rodzicami powinna dotyczyć także sprawności pracy domowej. Chodzi o stworzenie dziecku, po pierwsze, właściwych warunków materialnych, czyli zorganizowanie odpowiedniego kącika do pracy domowej, po drugie zaś systemu wzmocnień i kontroli: na przykład sprawdzanie systematyczności pracy, kontrolowanie zeszytów. W ten sposób rodzice mogą okazać dziecku zainteresowanie i aprobatę, których ono tak bardzo pragnie i oczekuje.

Dużą rolę w wychowaniu dzieci z rodzin alkoholowych spełniają krewni (dziadkowie, ciocie). Nie należy lekceważyć tych osób. Jeśli są zaangażowane w działania wychowawcze, mogą odgrywać znacznie większą rolę niż mogłoby to wynikać z ich formalnej pozycji. Osoby takie sprzymierzone z wychowawcą czy nauczycielem mogą mieć znaczący udział na przykład w kształtowaniu pozytywnej aktywności dziecka w czasie wolnym lub wnieść istotny wkład w ugruntowanie systemu światopoglądowego i systemu wartości dziecka.

Ogólne zalecenia profilaktyczne

Ogólna formuła zaleceń profilaktycznych przedstawionych w tym artykule zawiera się w stwierdzeniu, iż podejmując jakiekolwiek działania profilaktyczne w zakresie systemu odbioru siebie i świata przez dzieci z rodzin alkoholowych, należy postępować ze szczególną refleksyjnością. Oznacza to przede wszystkim:
  • świadomość genezy inności dostrzeganego wzorca zachowania,
  • zgodną z tą wiedzą interpretację konkretnego zachowania,
  • dążenie do zrozumienia danego zachowania w szerszym kontekście sytuacji (miejsce, świadkowie, aktualny kontekst rodzinny itd.),
  • zwiększony margines tolerancji i skrupulatne uznawanie wszelkich zasług dzieci.

Najważniejszą zasadą postępowania z dziećmi z rodzin alkoholowych jest konsekwencja, jasne przesłanki i aprobowane wartości społeczne w wychowaniu, a niezbędnym narzędziem psychologicznym autorytet. Zyskując autorytet wychowawca czy nauczyciel staje się modelem nie tylko zachowań, dzięki czemu możliwe staje się prowadzenie i rozwijanie działań psychokorekcyjnych i profilaktycznych, ale także preferowanych wartości. Korzystając z tego może dążyć do kształtowania i ugruntowywania systemu wartości dzieci.

System wartości dzieci z rodzin alkoholowych, w porównaniu z systemem wartości innych dzieci, jest bowiem słabo i niewłaściwie ukształtowany: wartości są deklaratywne mądrość i uroda są bardziej preferowane niż uczciwość i odwaga zaś wybory mało konsekwentne i wewnętrznie sprzeczne.

Należy sobie zdawać sprawę, że równolegle z oddziaływaniem profilaktycznym wśród dzieci z rodzin alkoholowych powinien być realizowany program mający na celu wspieranie motywacji nauczycielskich, tak aby nauczyciele podejmowali świadomie działania profilaktyczne wobec tych dzieci i widzieli sens własnych działań.

Kwestia, gdzie nauczyciel ma szukać wsparcia, to problem na zupełnie inny artykuł.
 

Beata Trzęsicka

Instytut Psychologii UJ

 

Marzec 1996
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Profesor Gerald Hüther w Polsce

Marzena Żylińska 22 Wrzesień 2014

"Wychowanie fizyczne - praca z uczniem zdolnym" - poradnik od ORE

Redakcja portalu 22 Wrzesień 2014

18-letnia polska Noblistka z fizyki

Edward Rydygier 21 Wrzesień 2014

Lekcje ze zdrowego odżywiania

Redakcja portalu 21 Wrzesień 2014

Subiektywny słownik pojęć edukacji przyszłości

Witold Kołodziejczyk 20 Wrzesień 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Projekt rozporządzenia o ocenie pracy nauczycieli szkół artystycznych

~ build rustic reclaimed wood rustic coffee table with wheels(Gość) z: http://bigwiki.bigsabotage.org/index.php?title=Utilisateur:KandiMadera< 22 Wrzesień 2014, 22:01

III-a Edycja Ogólnopolskiego Poetyckiego Konkursu Pro Futuro Odkrywajmy Talenty Przyszłości!

~ paid surveys(Gość) z: http://www.esurveylive.com 22 Wrzesień 2014, 21:01

Ogólnopolska Konferencja Samorządu i Oświaty EDUKACJA PRZYSZŁOŚCI

~ gbits.co.za(Gość) z: http://gbits.co.za/profile/jofay 22 Wrzesień 2014, 19:56

Matura 2014: arkusze egzaminacyjne z języka rosyjskiego (poziom podstawowy i rozszerzony)

~ bio glaciere(Gość) z: http://fureai.xsrv.jp/agloco/archives/16 22 Wrzesień 2014, 18:29

Matematyka po bydgosku

~ no deposit online casino(Gość) 22 Wrzesień 2014, 18:16


Powrót do góry