Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



System edukacji niepublicznej w Szwajcarii

Historyczne warunki kształtowania się szkolnictwa szwajcarskiego wystarczająco tłumacza istnienie w nim sieci różnych szczebli i typów szkół w obu sektorach: publicznym i niepublicznym.


O tym zaś, że pluralizm szkolny w tym kraju ma różne oblicza, przez co jest odmiennie postrzegany i praktykowany, wspominano już niejednokrotnie, także na łamach "Edukacji i Dialogu" (6 i 10/95). Na różnorodne formy koegzystencji i ścierania się sektorów, typów czy rodzajów poszczególnych szkół oddziałuje bowiem wiele istotnych czynników, m.in. kulturowych, religijnych czy społeczno-politycznych, których korzenie sięgają zazwyczaj głęboko w przeszłość. Choć powszechnie zwykło się przyjmować, że w Szwajcarii istnieje 26 różnych systemów szkolnych, to w rzeczywistości podstawowe założenia, dotyczące zwłaszcza okresu edukacji objętej powszechnym obowiązkiem szkolnym, są prawie lub zupełnie takie same.

Występujące różnice dotyczą z reguły terminu rozpoczynania i czasu trwania nauki, długości przerw wakacyjnych czy różnic programowych, które są często wyrazem uszanowania szczególnego charakteru danego kantonu oraz obowiązujących w nim praw i zasad. Dlatego bardzo często pedagodzy i nauczyciele, którzy patrzą na sprawy szkolnictwa w tym kraju z pewną dozą krytycyzmu, mówią raczej o pseudoróżnorodności niż o faktycznie występującym zróżnicowaniu.

Literatura na temat systemu edukacji szwajcarskiej jest w Polsce relatywnie znikoma w stosunku do opracowań na temat kształcenia we Francji, Anglii, Niemczech czy Stanach Zjednoczonych. Przy czym, moda na odwoływanie się do wzorców angielskich, amerykańskich czy francuskich, nie zaś np. szwajcarskich czy austriackich jest tendencją obserwowaną nie tylko w Polsce i nie tylko wobec zagadnień dotyczących oświaty. Jakie są tego przyczyny? Czyżby nieatrakcyjność systemu edukacji? W zasadzie jedyną znaną mi w literaturze polskiej kompleksową pracą, która od początku do końca poświęcona jest wyłącznie etapom historycznego rozwoju szkolnictwa w Szwajcarii, jego tradycjom oświatowym i warunkom społeczno-kulturowym, perspektywom i niedomogom, jest praca A.Mońki-Stanikowej pt. Szkolnictwo szwajcarskie w świetle współczesnych tendencji oświatowych.

Spektrum szkół niepublicznych przedstawia się w Szwajcarii nader rozmaicie. Począwszy od instytucji szkolnych, ze znikomą liczbą marnie opłacanego grona pedagogicznego, do szkół, w których funkcjonowaniu uczestniczy około 80 nauczycieli i współpracowników; od szkół, do których uczęszcza tylko kilkoro dzieci do takich, w których kształci się około 1000 uczniów; od szkół, które zostały dopiero założone i funkcjonują na podstawie mglistej koncepcji i niedopracowanego programu nauczania, do szkół, w których względnie wyraźnie zarysowany cel i model edukacji zostały wypracowane na przestrzeni dziesiątków lat i publicznie zaakceptowane przez odpowiednie władze kantonu, w którym dana szkoła funkcjonuje.

W Szwajcarii istnieje około 60-70 szkół określonych jako wolne i alternatywne, które próbują działać bądź już funkcjonują na podstawie różnych koncepcji i form edukacji niepublicznej. Ponad połowa z nich, to szkoły Rudolfa Steinera (około 35-40 szkół), które kształcą ponad 10 tysięcy dzieci i młodzieży oraz stanowią w chwili obecnej najsilniejszy nurt szkolnictwa niepublicznego w Szwajcarii. Do tego dochodzi około 12 tzw. wolnych szkół powszechnych, 5-8 szkół Marii Montessori oraz 12 trudnych do jednoznacznego zdefiniowania form szkół.

Podział na szkoły wolne i alternatywne, to rozróżnienie, którego źródło ma charakter bardziej społeczny niż stricte naukowy. Nie jest więc dziełem przypadku ani tym bardziej bezpodstawnym wymysłem czy wytworem wyobraźni naukowców, którzy, próbując zrekonstruować charakter i miejsce tego rodzaju szkół, umieścili je w mniej lub bardziej przypadkowych szufladkach. Podstawowa przyczyna tego podziału tkwi więc raczej w aspekcie świadomościowym, tj. w sposobie postrzegania znaczenia i roli poszczególnych wolnych i alternatywnych szkół przez współpracowników, rodziców czy nauczycieli, którzy w nich pracują bądź czują się z nimi bliżej związani.

Entuzjaści szkół Rudolfa Steinera, w mniejszym stopniu szkół Marii Montessori - określają te szkoły jako wolne. Ich zdaniem, praca w szkole steinerowskiej czy Montessori nie ma nic wspólnego z eksperymentowaniem, funkcjonują one bowiem opierając się na metodzie i założeniach, które mają już swoją tradycję i są sprawdzone. Z ich punktu widzenia, wszelkie nowe formy szkół alternatywnych, które są przedmiotem niniejszego przeglądu, tworzone na poziomie podstawowym lub średnim, są często postrzegane jako nieodpowiedzialne próby eksperymentowania na wychowankach, inicjowane przez ludzi, którzy są w ich odczuciu absolutnymi dyletantami, nie mającymi pojęcia ani o pedagogice, ani tym bardziej - o zakładaniu i prowadzeniu szkół.

Nie inaczej rzecz się przedstawia z pozycji twórców i pracowników szkół alternatywnych, którzy z kolei szkoły wolne uznają za autorytarne, zdecydowanie nieelastyczne i prowadzone przez zapyziałych doktrynerów. Sytuacja ta nie stanowi jednak reguły i nie dotyczy wszystkich, którzy zaangażowali się w jeden z tych dwu typów szkół; niemniej niepisany podział na szkoły wolne i alternatywne bardziej przeszkadza, niż sprzyja skutecznemu przeciwstawianiu się bądź szukaniu rozsądnej ugody z dominującym modelem szkolnictwa państwowego.

Przedstawiony tu w ogólnych zarysach obraz struktury szkolnictwa niepublicznego w Szwajcarii dowodzi, że jest ono organizacyjnie bardzo rozbite, a jego działalność nie stanowi żadnego niebezpieczeństwa dla sektora szkół publicznych. Dodatkową trudność stanowi problem jednoznacznego zakwalifikowania szkół wolnych bądź alternatywnych do odpowiedniego rodzaju szkół niepublicznych. Innymi słowy, poważnym problemem jest odpowiedź na pytanie, czy interesujące nas szkoły to np. szkoły prywatne, niezależne, społeczne, czy jeszcze inne.

Opierając się na klasyfikacji M. Mosera, wszystkie cztery rodzaje szkół, które są przedmiotem tego przeglądu, uznano za szkoły prywatne. Mimo to klasyfikację tę należy traktować czysto teoretycznie, jest ona bowiem jedną z wielu propozycji, w której ramach mogą się zdarzyć pewne odstępstwa. M. Moser, dyrektor szkoły prywatnej w Genewie oraz prezes Szwajcarskiego Związku Szkół Prywatnych, w artykule pt. "Sytuacja szkolnictwa prywatnego w Szwajcarii", wyróżnił pięć kategorii szkół prywatnych:

  • Szkoły wyznaniowe, które reprezentują różne religie, oferując otwartość, tolerancję, respektowanie wartości moralnych oraz odmienność obrządków sakralnych.
  • Szkoły Steinera i szkoły alternatywne (eksperymentalne), które są wyrazem ideałów i zgody na określony sposób życia i myślenia.
  • Szkoły międzynarodowe, pensjonaty z internatem bądź ekskluzywne szkoły bez internatów przeznaczone dla uczniów wywodzących się ze środowisk elitarnych, burżuazyjnych lub arystokratycznych, najczęściej spoza Szwajcarii.
  • Powszechne szkoły podstawowe i zakłady opiekuńczo-wychowawcze, do których uczęszczają głównie dzieci poszkodowane środowiskowo, bezdomne, opóźnione w rozwoju bądź takie, które miały problemy w szkołach publicznych i przeniosły się do nich ze względu na oferowany przez nie pewien rodzaj alternatywy.
  • Szkoły językowe i zawodowe (w tym również artystyczne), które są zakładane głównie przez przedsiębiorstwa i firmy i przygotowują do pracy w handlu, turystyce lub administracji oraz uprawiania tzw. zajęć wolnych (w przypadku absolwentów szkół artystycznych).

Równie liberalna i rozciągliwa jest konwencja przyjęta przez W. Rabczuka w książce pt. Szkolnictwo prywatne w Europie Zachodniej i w Polsce, zgodnie z którą termin szkoła prywatna dotyczy zarówno szkół wyznaniowych, jak i świeckich, których różne kategorie wyznaczają m.in. stopień zależności od państwa, charakter otrzymywanej pomocy finansowej, autonomię wewnętrzną czy rodzaj odpłatności za naukę.

Szkoły prywatne w Szwajcarii, z racji swej chlubnej przeszłości i wypracowanej tradycji, odegrały poważną rolę w rozwoju edukacji, także publicznej. Dzięki swej żywotności i dużej swobodzie organizacyjnej, były często ośrodkami nowatorstwa pedagogicznego. Znakomita większość alternatywnych koncepcji edukacyjnych, jak np. wychowanie przez pracę, idea szkół bez ścian czy nauczanie indywidualizujące i in., powstała na podstawie lub w ramach szkolnictwa prywatnego jako tzw. szkoły eksperymentalne.

O ile jednak w przypadku szkół R. Steinera i M. Montessori istnieje względna pewność, że są to szkoły stricte prywatne; o tyle w przypadku pokrewnych inicjatyw tych szkół bądź szkół określanych mianem alternatywnych (eksperymentalnych) sytuacja jest znacznie bardziej skomplikowana. Prawie wszystkie konstytucje lub ustawy szkolne państw zachodnio-europejskich (w tym również Szwajcarii) zawierają klauzule o wolności nauczania. Mimo to, zapisy konstytucyjne w różnych krajach mają na ten temat różne sformułowania. Podczas gdy jedne (np. Niemcy, Holandia) jasno określają warunki zakładania i funkcjonowania szkół prywatnych, inne (np. Belgia) takich warunków bliżej nie precyzują.

Niejednolita jest również sekwencja postanowień dotyczących finansowania szkół prywatnych. Począwszy od konstytucji greckiej, która w ogóle pomija sprawę subwencjonowania szkolnictwa prywatnego, przez konstytucję włoską, która zawiera klauzulę o braku jakichkolwiek finansowych zobowiązań państwa wobec tego szkolnictwa, a skończywszy na konstytucji holenderskiej, w myśl której prywatne wykształcenie podstawowe opłacane jest ze środków publicznych, w takim samym stopniu jak państwowe. Szwajcarskie klauzule ustawodawcze nie są w tym przypadku odosobnione.

Globalny udział szkolnictwa prywatnego w Szwajcarii wynosi 7,2%. Do szkół subwencjonowanych przez władze publiczne uczęszcza 2,76% ogółu uczniów, zaś do szkół nie subwencyjnych 4,46%. Udział szkół prywatnych na szczeblu podstawowym jest raczej nieznaczny - wynosi około 2,7%, w szkołach średnich II stopnia - 12,2%.

W federalnych ustawach szkolnych (bardzo ogólnych) nie ma praktycznie żadnych postanowień na temat szkolnictwa prywatnego. Jego byt regulowany jest, podobnie jak sprawy sektora szkół publicznych, przez ustawodawstwo kantonalne. Ma to swoje dobre i złe strony. Pozytywną konsekwencją tego stanu jest z pewnością, czasami zaskakująca z perspektywy lat, zmienność przepisów prawnych zdeterminowana, z jednej strony, meandrami polityki oświatowej, z drugiej zaś - uporczywą walką niestrudzonych reformatorów.

Ale jest również mniej pasjonująca strona medalu, wciąż jeszcze bowiem niezadowalająca w wielu przypadkach sytuacja prawno-finansowa szkolnictwa prywatnego (i nie tylko), wieloznaczne interpretacje zapisów konstytucyjnych dotyczących wolności nauczania czy arbitralne decyzje władz publicznych w tym względzie są źródłem wielu niejasności i niedomówień, które bynajmniej nie prowadzą do ostatecznych rozstrzygnięć


Barbara Wiśniewska
 
Wrocław

 

Styczeń 1998
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

ZNP o proponowanych przez MEN zmianach w ustawie o systemie oświaty

Redakcja portalu 19 Sierpień 2014

Bezpłatna Szkoła Trenerów Edukacji Przyrodniczej

Redakcja portalu 19 Sierpień 2014

Jakie jest Twoje ID?

Redakcja portalu 18 Sierpień 2014

Cisza = śmierć biblioteki

Grzegorz D. Stunża 18 Sierpień 2014

Poradnik "Sześciolatek na zajęciach z języka obcego" od ORE

Redakcja portalu 17 Sierpień 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Absolwent na radarze uczelni, czyli rzecz o obowiązku monitorowania losów zawodowych absolwentów

~ furniture cleaning Los Gatos Ca(Gość) z: http://https://www.youtube.com/watch?v=R0cPIlB4Vfg 20 Sierpień 2014, 07:44

Ogólnopolska Konferencja Samorządu i Oświaty EDUKACJA PRZYSZŁOŚCI

~ jeu mmorpg gratuit(Gość) z: http://rakheesgroup.com/?p=12996 20 Sierpień 2014, 06:43

Matura 2014: arkusze egzaminacyjne z matematyki (poziom rozszerzony) i wiedzy o społeczeństwie (poziom podstawowy i rozszerzony)

~ hcg weight loss katy tx(Gość) z: http://estel3820.buzznet.com/user/journal/18902879/most-people-will-never-great/ 20 Sierpień 2014, 04:40

Wstępne wyniki sprawdzianu szóstoklasisty 2013

~ cosmetic surgery costs in ecuador(Gość) z: http://https://www.rebelmouse.com/michelllawrence/how-to-learn-botox-boca-68013 20 Sierpień 2014, 04:10

Okładka 2.0 wybrana!

~ plastic surgery quincy ma(Gość) z: http://leatha2341codrjo.wordpress.com/2014/08/10/how-t 20 Sierpień 2014, 03:59


Powrót do góry