Wyzwalanie aktywności u dzieci

Chciałam, aby moi uczniowie dzięki swojej naturalnej aktywności, przyswajali sobie wiedzę, jednocześnie wyśmienicie się bawiąc. Zaczęłam się interesować aktywnym uczestnictwem uczniów w lekcji. Podstawy teoretyczne znalazłam u prof. Anny Brzezińskiej, która formułuje cztery wyznaczniki pełnej aktywności dziecka:

1. Gdy poruszaniu, mówieniu, graniu itp. towarzyszy intensywna praca myślowa, taka jak: porównanie, analiza, synteza, uogólnianie, a także gdy pojawiają się różnorodne odczucia i emocje: radość, zdziwienie, zadowolenie.
2. Gdy coś zrobi, a wynik jego pracy jest zauważony, doceniony i szanowany przez nauczyciela, rodziców, koleżanki i kolegów.
3. Gdy jest aktywne w sposób różnorodny, tzn. jego działania mają charakter manipulacyjno-eksploracyjny i gdy w swoich działaniach posługuje się różnymi przedmiotami, lub gdy samo produkuje coś, co dla niego stanowi nowość.
4. Gdy korzysta ze wszystkich swoich wewnętrznych zasobów tkwiących w środowisku fizycznym oraz gdy aktywnie szuka pomocy.

Projektując okazje edukacyjne nauczyciel musi zadbać, aby u dziecka kształtowały się różne kompetencje w zakresie wiedzy i umiejętności, rozwijało się i wzmacniało poczucie własnej wartości oraz poczucie sprawstwa (przekonanie, że jest się autorem pracy, pomysłu), wzmacniała się tendencja do uczenia się metodą prób i poszukiwań, poprawiania własnych błędów. Oto treści, które ukształtowały moje lekcje w grupie uczniów klasy pierwszej:


Lekcja środowiska

Temat: Poznajemy rośliny doniczkowe.

Cele ogólne: Zaznajomienie dzieci z roślinami doniczkowymi; zapoznanie z budową roślin i warunkami ich życia; przeprowadzenie analizy warunków panujących w klasie; pielęgnowanie roślin i upiększanie klasy.

Cele szczegółowe: Uczeń rozpozna rośliny doniczkowe; wymieni podstawowe potrzeby życiowe rośliny doniczkowej; wymieni czynności związane z pielęgnacją roślin w klasie; rozumie potrzebę wietrzenia klasy i dbania o zieleń; porówna: kształt liści, łodygi, kolor, wielkość różnych roślin doniczkowych; rozróżni części roślin (łodygę, liście, kwiat, korzeń); wykryje związek między rozwojem rośliny a warunkami jej życia; dostrzeże cechy różniące rośliny doniczkowe; uświadomi sobie potrzebę pielęgnowania hodowanych roślin.

Organizacja zajęć: Klasa jest podzielona na czteroosobowe zespoły; ławki są ustawione w kształt podkowy.

Środki dydaktyczne: List odEkoludka, rośliny doniczkowe, ozdobny napis: "WITAMY NA KONFERENCJI SPECJALISTÓW DS. ROŚLIN DONICZKOWYCH", dyplomy, napisy z nazwami roślin i z warunkami pielęgnacji, identyfikatory, kredki, album z wizerunkami roślin.
 

1. Przebieg lekcji

   Założyłam, że dzieci mają własne wiadomości na temat roślin doniczkowych, więc zwołałam "KONFERENCJĘ SPECJALISTÓW DS. ROŚLIN DONICZKOWYCH". Była to osnowa mojej lekcji; a więc wiązało się z tym specyficzne słownictwo (konferencja, ekspert, specjalista), rozdanie identyfikatorów, szczególny sposób odnoszenia się do uczestników. Do zabawy wykorzystałam bohatera podręcznika do środowiska - Ekoludka, od którego dzieci otrzymały paczkę i list. Oto jego treść:

   Drogie Pierwszaki ! Opiszę wam moje wrażenia z ostatnio odbytej wycieczki. Zaprosiły mnie do swojej klasy pierwszaki z innej szkoły. Jestem zachwycony. Umieściłem zdjęcie tej klasy w waszym podręczniku na stronie 24. Jak myślicie, dlaczego jestem tak oczarowany? Bardzo lubię naturę, inaczej mówiąc przyrodę. W każdym miejscu możecie znaleźć cząstki natury, są w każdym mieszkaniu, szkole. Czy w waszej klasie odnajdziecie cząstki natury? Czy waszym cząstkom natury, czyli roślinom doniczkowym, zapewniacie dobre warunki do życia? Ps. Namawiam was, abyście byli ekspertami w dziedzinie roślin doniczkowych. Zorganizujcie konferencję specjalistów, a w odpowiednim czasie przyda się wam mój podarunek. Czołem! Ekoludek

    

2. Omówienie listu Ekoludka

   Zabawa na dywanie - wsłuchiwanie się w odgłosy natury (muzyka z CD); rozmowa o wyglądzie klasy i porównanie wyglądu swojej klasy z klasą na ilustracji w podręczniku "Środowisko społeczno-przyrodnicze" Haliny Kitlińskiej-Pięty. Pytania nauczyciela: - Dlaczego Ekoludek zachwyca się tą klasą? Czy rośliny doniczkowe możemy uznać za cząstkę natury w naszych domach i szkole? Jakie rośliny z ilustracji rozpoznajecie w klasie? Po co wietrzy się klasę? Gdzie znajdują się wasze roślinki?

   U: - Na parapetach, wiszą koło okien.

   N: - Jak myślicie, czy Ekoludek byłby zadowolony z wyglądu naszej klasy?

   Otwarcie konferencji.

   Poznanie najbardziej znanych roślin doniczkowych - podarunek od Ekoludka. W paczce Ekoludek przysłał kaktusa, paproć, trzykrotkę i pelargonię.

    

3. Obserwacja podarowanych roślin

   N: - Po czym będziemy rozpoznawać te rośliny wśród wielu innych?

   U: Oglądają, dotykają, wąchają poszczególne rośliny.

   N: - Rośliny te będziemy rozpoznawać przede wszystkim po liściach i kwiatach. Każde dziecko otrzymuje próbkę łodygi z liśćmi. Obserwują i wyciągają wnioski.

   N: - Jakiej części nie ma jeszcze nasza roślina?

   U: - Naszej roślinie brak korzeni i kwiatów.

   Demonstracja korzeni u roślin; nazwy roślin (napisy w paczce); ukazanie roślin w albumie; nazwanie grup dzieci nazwami części roślin: kwiatek, łodyżka, listek; wykonanie ćwiczeń z książki.

    

4. Przerwa śródlekcyjna

   Zabawa taneczna pod nazwą "Pada deszczyk"; dzieci w kole wytupują rytm piosenki:

   Pada deszczyk, pada deszczyk, kapu kap, kapu kap.
   A niech sobie pada, a niech sobie pada, kapu kap, kapu kap.

   Powtarzamy piosenkę coraz szybciej, trzy razy.

    

5. Potrzeby roślin

   Przystępujemy do znalezienia naszym roślinom odpowiednich do życia miejsc.

   N: - Gdzie postawimy nasze prezenty od Ekoludka?

   Nauczyciel przenosi doniczki w różne miejsca (w ciemny kąt klasy, do szafy, pod biurko, na parapet itp.). Dzieci oceniają czy miejsce jest odpowiednie dla rozwoju roślin.

   N: - Co jest potrzebne roślinom do życia? Jak możemy je pielęgnować?

   Rozmowa.

   Wykonanie ćwiczenia 5/25 jako wniosek z rozmowy. Dopasowanie karteczek z potrzebami (również w paczce) do odpowiednich roślin. Co się stanie, jeżeli nie spełnimy tych potrzeb? (ilustracja w podręczniku, strona 25).
    

6. Zabawa ruchowa "Od ziarenka..."
   Dzieci w tańcu ukazują etapy rozwoju roślinki.

    

7. Podsumowanie lekcji
   Zamknięcie konferencji; rozdanie dyplomów; wprowadzenie funkcji dyżurnego.

Uczenie przez aktywne uczestnictwo dało mi niesamowitą satysfakcję, a uczniom radosne i spontaniczne działanie. Specyficzna relacja między nauczycielem a uczniem stworzyła atmosferę bezpieczeństwa i wzajemnego zrozumienia. Dzieci miały okazję sprawdzić się, wykazać się swoją wiedzą i doświadczeniami, które w nich drzemały. I chyba o to chodziło!

(Artykuł powstał dzięki inspiracji dr H. Smolińskiej - Rębas).

Katarzyna Ernest
WSP, Bydgoszcz