Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Czy matematyka jest przedmiotem humanistycznym?


Bardzo często na lekcjach matematyki w I klasie Liceum Ogólnokształcącego przy Uniwersytecie w Białymstoku pojawiają się ankiety. Ich celem jest skłonienie uczniów do pogłębionej refleksji nad sobą, własnymi przekonaniami oraz sądami przejmowanymi bezkrytycznie od rówieśników i dorosłych. Oto jedna z ankiet, która pozwoliła nam zanalizować problem humanistycznych aspektów przedmiotów ścisłych.


Układając pytania, chciałem zakwestionować podział dyscyplin i zdolności ludzi na ścisłe i humanistyczne. Chciałem też lepiej zrozumieć, dlaczego tak często słyszymy o przeciwstawnych naturach tych przedmiotów (Ci uczniowie umieją matematykę, bo mają umysły ścisłe, a tym idzie gorzej, bo to humaniści). A przecież argumentów o jedności nauk ścisłych i humanistycznych dostarczają liczne przykłady: uczniowie jednakowo dobrzy w obu specjalnościach (lub też jednakowo słabi) i ja sam, z wykształcenia matematyk, z rozmaitymi zamiłowaniami o charakterze humanistycznym. Mam także wrażenie, że podział na przedmioty ścisłe (matematyka, fizyka, chemia) i humanistyczne (języki, biologia, historia, geografia) jest niezamierzonym efektem stylu nauczania w szkołach podstawowych i średnich. Matematyka pełni tam często (zwłaszcza w klasach 0-III) rolę sita wyławiającego dzieci dojrzałe umysłowo do uczenia się na poziomie typowym dla tego przedmiotu (operacyjnym) i gubiącego dzieci mniej dojrzałe lub jeszcze nie dojrzałe. Te ostatnie z czasem zasilą szeregi "humanistów". Potwierdzają ten pogląd badania i szkolne drogi moich uczniów. Oto treść ankiety, którą nazwałem "Po feriach".

  1. Utarło się przekonanie, że umysły ludzkie dzielą się na ścisłe i humanistyczne; podobnie też przedmioty szkolne. Co dla ciebie oznacza podział: ścisły - humanistyczny? Podaj kilka przykładów.
  2. Do której grupy zaliczysz swój umysł?
  3. Jakie przeciwieństwa dopasowałbyś (-ałabyś) do etykietki: ścisły - humanistyczny.
  4. Na czym polega przewaga umysłu ścisłego nad humanistycznym?
  5. Na czym polega przewaga umysłu humanistycznego nad ścisłym?
  6. Jakie cechy musiałaby mieć matematyka, by móc ją uznać za przedmiot humanistyczny?
  7. Napisz, co sądzisz o matematyce jako o przedmiocie humanistycznym, o podziałach dziedzin i o naszych gustach, które każą nam iść za tym, co nam się podoba lub w czym jesteśmy lepsi od innych.


Przy pierwszym pytaniu uczniowie nie mieli wątpliwości - podawali znane cechy umysłów ścisłych i humanistycznych. Pisali też o sobie. Trudności powstały przy kolejnych pytaniach, w których należało uzasadnić swój sąd. Okazało się, że przeciwieństwa słowa ścisły nie pasują do słowa humanistyczny i odwrotnie. Linie podziałów zaczęły się plątać między cechami dziedzin naukowych, sposobów ich uprawiania i uczenia się, cechami materialnych wytworów tych dziedzin oraz charakterologicznymi właściwościami ich typowych przedstawicieli (głównie nauczycieli). Wielu uczniów zaczęło się zastanawiać, jak jest naprawdę z tym podziałem, a dwóch wyraziło się o nim zdecydowanie negatywnie ("jest niesprawiedliwy"). Mimo to 12 osób na 17 potrafiło zdecydowanie określić typ swego umysłu, a tylko jedna wyraźnie przypisywała sobie cechy humanistyczne i ścisłe podczas uczenia się matematyki (był to punkt widzenia bliski memu).


Oto zestawienie najciekawszych wypowiedzi uczniów oraz wnioski i uwagi, które mi się nasunęły podczas lektury ankiet. Wręczyłem je uczniom jako materiał do dalszych przemyśleń:

  1. Liczba humanistów w klasie 1:7; liczba umysłów ścisłych 5; do żadnej z tych grup lub do obu jednocześnie należy 5 osób.
  2. Cechy umysłu (przedmiotu) humanistycznego:
    impulsywność, intuicja, emocjonalność, nieograniczoność, marzycielskość, niekonkretność, nieobliczalność, romantyzm, luz, poetyckość, subiektywizm, niedokończoność, zdolność do zmian zdania, niedopowiedzenie, wrażliwość na człowieka i piękno, duchowość, uczuciowość, dowolność interpretacji, obserwowanie i bezpośredni opis zjawisk i dzieł literackich, rozległość, brak schematyzmu, unikanie wzorów, definicji i obliczeń, chęć dyskutowania i komunikowanie się z innymi, pamięciowe uczenie się, rozwijanie wątków (rozwlekłość), zdolności językowe, wszechstronność, uwzględnianie różnych podejść i sposobów myślenia.
  3. Cechy umysłu (przedmiotu) ścisłego:
    myślenie matematycznie, logiczne, analizowanie, dosłowność, bezkompromisowość, myślenie dedukcyjne, wyobraźnia podporządkowana celowi, zwięzłość, uporządkowanie, abstrakcyjność, pracowitość, precyzja, skoncentrowanie na pracy, bystrość, samodzielność w dochodzeniu do wyników, obiektywność, pewność siebie, pokonywanie trudności, jasność, schematyzm, strukturalność, harmonia, łączenie faktów i budowanie całości.
  4. Czy matematyka to przedmiot humanistyczny? Tak - 5 osób, nie - 12.
    Oto wypowiedzi:
    Matematyka ma za mało wspólnego z umysłem.
    Matematyka nie fascynuje ze względu na swoją obliczalność i przewidywalność.
    Matematyka nie podejmuje życiowych problemów.
    Musiałaby mieć więcej opisów i rozważań nad problemami.
    Musiałaby dotyczyć wnętrza człowieka, jego myśli, odczuć i problemów.
    W matematyce trzeba myśleć abstrakcyjnie i kierować się intuicją.
    Matematyka jest częściowo przedmiotem humanistycznym, bo w niektórych zadaniach trzeba przytaczać dowody, opisy...
    Matematyka jako przedmiot humanistyczny jest trochę dziwaczna, matematyki nie można się nauczyć na pamięć. Trzeba ją rozumieć. Owszem, umysł humanistyczny też potrzebuje zrozumienia, lecz nie w takim stopniu.
    Matematyka jest po to, by wytrwale dążyć do celu. I to jest jej cały urok: iść do przodu wytrwale i nie zostawać w tyle. W języku polskim człowiek kieruje się sercem, pisze to, co myśli i każda interpretacja jest dobra.
    Matematyka jest przedmiotem humanistycznym, gdy wykonujemy opisy czynności oraz opisy naszego rozumowania.
    Matematyka ma niektóre cechy humanistyczne, np. wrażliwość.
    Każdy zapis symboliczny ma swój początek w zdaniu zaczynającym się od wielkiej litery.
    Trudno jednoznacznie podzielić przedmioty ścisłe i humanistyczne.
    Reguły matematyki są ścisłe (dlatego jest przedmiotem ścisłym), ale nie ograniczają one swobodnego myślenia (dlatego jest humanistyczna).
  5. Uwagi, interpretacje i wnioski
    • Zwraca uwagę ostre rozgraniczenie cech przedmiotów humanistycznych i ścisłych w punkcie 1 i 2 i jednocześnie zacieranie granic między tymi przedmiotami podczas uzasadnień w dalszych pytaniach. Wiele osób traktuje matematykę jako przedmiot humanistyczny, nie zdając sobie z tego sprawy.
    • Wydaje się, że duży wpływ na przekonania w kwestii tego podziału ma styl nauczania matematyki i przedmiotów humanistycznych w szkole podstawowej. Nauczyciel matematyki - surowy i wymagający, który pilnuje każdego znaczka i wytyka każde wykroczenie poza to, co wymyślili wcześniej "mądrzy ludzie". Nauczyciel humanista - nieco nieuporządkowany, wyrozumiały, zadający długie wypracowania na temat lektur i bujający w oparach idei.
    • Postawę humanistyczną (szacunku dla człowieka) przypisywano często umysłom humanistycznym (nauczycielom polskiego), a postawę przeciwną (manipulowanie i brak uznania dla osobistych potrzeb i możliwości ucznia) - umysłom ścisłym (nauczycielem matematyki).
    • Uczniowie nie stosują rozgraniczenia między dziedzinami artystycznymi a dziedzinami badającymi wytwory tych dziedzin, które mają swoje reguły i ścisłe zasady.
    • Matematyka wyłania się jako dziedzina badająca coś nieokreślonego, co wydaje się nie istnieć.
    • Przedmioty humanistyczne są nieomal pozbawione reguł, zasad i ścisłych wytycznych, np. co do stylistyki i zasad interpretacji. Matematyka zaś to dziedzina, w której nic nie podlega dyskusji i wszystko trzeba zaakceptować i zrozumieć.
    • Uczący się matematyki lub tworzący ją nie dyskutują, nie "fantazjują" swobodnie na temat teorii, zasad i pojęć? Czy ich umysły nie mają tych cech i celów, które tak ściśle przypisuje się umysłom humanistycznym?


A może warto by pomyśleć o jakimś kompromisie, wniosku lub rozwiązaniu problemu podziału dziedzin i umysłów. Może matematyka jest po prostu przedmiotem humanistycznym, tylko trochę bardziej ścisłym niż inne?


Marek Pisarski

Uniwersytet w Białymstoku

Kwiecień 1999
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Czy nasz mózg się zmienia?

Colin Rose 30 Lipiec 2014

Zapisy regulujące warunki i sposoby oceniania trafiają do ustawy

Redakcja portalu 29 Lipiec 2014

Młodzież i Internet. Tożsamość w kulturze cyfrowej

Redakcja portalu 29 Lipiec 2014

"Solidarność" oświatowa apeluje ws. zbyt licznych klas

Redakcja portalu 28 Lipiec 2014

NIK o zapobieganiu patologiom w szkołach

Redakcja portalu 28 Lipiec 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Neuroniada

~ icd 9 code for low testosterone(Gość) z: http://www.cos-clan.de/index.php?mod=users&action=view&id=4987 30 Lipiec 2014, 22:31

W edukacyjnej sieci

~ hcg weight loss world(Gość) z: http://kassandrarosales.xtgem.com/Blog/__xtblog_entry/1 30 Lipiec 2014, 22:01

Platforma internetowa w warsztacie nauczyciela przedmiotów zawodowych

Janusz Przybył 20 Czerwiec 2014, 09:58

Wpływ reformy systemu edukacji na kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego

~ Piotr(Gość) z: http://www.etendard.pl 13 Czerwiec 2014, 11:11

Konferencja naukowa upowszechniająca rezultaty projektu "Dobra praktyka kluczem do profesjonalizmu w edukacji"

~ Jacek(Gość) 13 Czerwiec 2014, 10:53


Powrót do góry