Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Programy profilaktyczne


Jest wiele programów profilaktycznych, ale te, które skupiają się na jednym czy na dwóch czynnikach, nie dają najlepszych efektów i często kończą się niepowodzeniem. Dopiero podejście całościowe pozwala rozwijać umiejętności interpersonalne, uczy zachowania się w określonych sytuacjach oraz umożliwia uzyskanie odpowiednich wiadomości o środkach uzależniających.


Ograniczenie picia alkoholu, palenia i narkotyzowania się młodych ludzi zarówno teraz, kiedy chodzą do szkoły, jak i w przyszłości w dużej mierze zależy od siły działania trzech podstawowych czynników:

  • osobowościowego, czyli cech i doświadczeń młodego człowieka,
  • kontekstu środowiskowego, w jakim substancja uzależniająca jest zażywana,
  • rodzaju substancji i siły jej narkotycznego działania.


Z policyjnych raportów wynika, że młodzież coraz częściej sięga po marihuanę, haszysz, amfetaminę, heroinę czy LSD. Obserwuje się większe zainteresowanie dealerów młodzieżą szkolną oraz rozprowadzaniem narkotyków w szkołach i w ich pobliżu. Moda na branie nasila się, a jednocześnie obniża się średnia wieku inicjacji narkotycznej. Większość społeczeństwa, a co za tym idzie i rodzice nie zdaje sobie sprawy, że ich kilkunastoletnie dziecko może mieć kontakt z narkotykami. Zmienił się też obraz narkomana. Niekoniecznie musi on wyglądać jak włóczęga. Może to być śliczna, zadbana, nieraz z dobrej rodziny 15-, 16-latka, która oprócz szminki i papierosów nosi w torebce amfetaminę.


Jednym z najczęściej stosowanych działań mających na celu przeciwdziałanie alkoholizmowi i narkomanii i ich ograniczenie jest profilaktyka, która ma na celu m.in. informowanie o ich szkodliwych następstwach. Tymczasem w wielu przypadkach powoduje ono tylko rozbudzenie ciekawości młodzieży na skutek tendencyjnych informacji i ich nadawców. Tylko właściwie dobrane programy profilaktyczne mogą się przyczynić do odrzucenia niewłaściwych zachowań. Powinny one ukazywać postawy społecznie akceptowane, wzorce alternatywne wobec subkultury alkoholowej i narkomańskiej. Wobec tego programy profilaktyczne nie powinny się koncentrować na straszeniu i proponowaniu abstynencji, ale na informowaniu o mechanizmach uzależnienia, na rozwijaniu umiejętności odpowiedzialnego podejmowania decyzji, a także umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach życiowych oraz na sprzyjaniu rozwojowi osobowości.


Obecnie można wyodrębnić pięć podstawowych programów zapobiegania uzależnieniom:

  1. Podejście skoncentrowane na samej substancji, najmniej efektywne - w tym przypadku młodzi ludzie otrzymują informację o działaniu środków uzależniających i łatwo korzystają ze zdobytej wiedzy w swoim życiu.
  2. Podejście zorientowane na osobę i wspieranie rozwoju ucznia - programy te zakładają, że jednostka będzie zdolna do podejmowania racjonalnych decyzji, dobrze przystosowana i dobrze radząca sobie z trudnościami.
  3. Podejście zorientowane na sytuację wyboru - programy te zakładają, że informowanie o środkach uzależniających, samych uzależnieniach oraz uczenie umiejętności radzenia sobie powinno się odbywać w kontekście konkretnych sytuacji wyboru, bo wtedy młodzi ludzie podejmują w rzeczywistości decyzje w sprawie picia, narkotyzowania się czy palenia.
  4. Podejście zorientowane na kontekst kulturowy uzależnień zakłada, że uwarunkowania sytuacji wyboru są wielorakie i oprócz informacji o środkach uzależniających oraz umiejętności radzenia sobie młodzi ludzie potrzebują wiedzy o czynnikach środowiskowych, społecznych i ekonomicznych.
  5. W piątym podejściu programy te są zorientowane na zdrowie - jego zwolennicy zamiast informować o zagrożeniach czy uczyć racjonalnych decyzji, koncentrują uwagę na tym, co zdrowe i przyjemne, co służy człowiekowi i jego dobremu samopoczuciu. W założeniu tym efektywną formą profilaktyki jest myślenie perspektywiczne o zdrowym trybie życia, dobre funkcjonowanie w sferze fizycznej, psychicznej, duchowej i społecznej.

 

*

W środowisku nauczycielskim są dostępne liczne programy profilaktyczne. Jednakże nie wszyscy po nie sięgają. Obecnie są stawiane coraz większe wymagania w realizacji różnego rodzaju programów mających na celu kształtowanie właściwych postaw życiowych, gdyż lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Wymienię najważniejsze.

  1. Profilaktyka uzależnień - program edukacyjny dla klas I-III; autor A. Kołodziejczyk, wydawca: MEN, 1991 r. Propozycje grupowych zajęć wychowawczo-profilaktycznych dla klas I-III szkoły podstawowej, adaptowanych z dwóch amerykańskich programów profilaktycznych. Opracowane w formie scenariuszy, na podstawie eksperymentów pedagogicznych zrealizowanych w latach 1987-1990 w Polsce.
  2. Profilaktyka uzależnień - program edukacyjny dla klas I-IV, V-VI i VII-VIII. Praca zbiorowa wydana przez MEN w 1991 r.; przedruk książki wydanej w 1990 r. przez Towarzystwo Zapobiegania Narkomanii; przedstawia zajęcia wraz ze wskazówkami i scenariuszami.
  3. Spójrz inaczej - program zajęć profilaktyczno-wychowawczych dla klas I-III, IV-VI, VII-VIII (kaseta wideo i trzy zeszyty) opracowany przez Polskie Stowarzyszenie Psychologów Praktyków; wydawca: Wydawnictwo Eukatio, Kraków 1993. Celem programu jest takie oddziaływanie na dziecko, aby radziło sobie lepiej, bez nadmiernego napięcia z rozwiązywaniem problemów, których dostarcza mu życie, aby rozumiało siebie, umiało współżyć z innymi i potrafiło również znajdować w samym sobie oparcie w trudnych sytuacjach.
  4. Drugi elementarz, czyli program siedmiu kroków - przeznaczony dla młodzieży, nauczycieli i rodziców opracowali A. Arendarska, A. Czapczyńska, D. Kalenik-Moch, E. Wierzejewska-Łazarkiewicz, A. Pacewicz, J. Mellibruda. Książka wydana przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) w 1994 r. (kaseta wideo, kaseta magnetofonowa z audycją i wykładem, ulotki dla uczniów). Jest to poprawiona wersja programu Elementarz alkoholowy, znanego w Polsce od 1993 r. Jeden z kilku programów PARPA o zasięgu krajowym. Zawiera zbiór scenariuszy do cyklu zajęć dla młodzieży starszych klas szkół podstawowych, pierwszych klas szkół ponadpodstawowych oraz dla rodziców. Koncentruje się głównie wokół problematyki antyalkoholowej.
  5. Nasze spotkania - program psychoedukacyjny dla młodzieży (4 książeczki, kaseta wideo) w opracowaniu Marii i Piotra Fijewskich z Instytutu Psychologii Zdrowia i Trzeźwości Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, wydany przez PARPA w 1994 r. Program zajęć grupowych dla uczniów służących nauce rozumienia siebie, kierowania sobą i porozumiewania się z innymi - czyli umiejętności psychologicznych chroniących przed zaburzeniami i uzależnieniami. Jeden z kilku programów PARPA z lat 1992-1994 o zasięgu krajowym.
  6. Zanim spróbujesz - program profilaktyki uzależnień dla uczniów. Autorzy: B. Jakubowska, E. Kaniewska-Pęczak, J. Markiewicz, I. Odrowąż-Pieniążek, A. Pacewicz, R. Różycka, Z. Sobielowska, J. Strzemieczny. Ośrodek Rozwoju Umiejętności Wychowawczych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, 1994 r.
  7. NOE - program profilaktyczny dla młodzieży ( książka, kaseta ). Część I, autor K. Wojcieszek, opracowanie Zespół. Wydawca: PARPA, 1995 r. Program antyalkoholowy intensywnego oddziaływania interwencyjnego w dużej grupie w czasie sesji, o charakterze przeżyciowym. Program selekcjonujący młodzież z grup ryzyka, z umożliwieniem dalszej pracy z nią. Program stworzył pełnomocnik wojewody łódzkiego dla środowisk Łodzi. Realizowany od 1992 r. jest jednym z programów PARPA o zasięgu krajowym. Program jest wyrażany w formach dramy, happeningu, spotkań. Publikacja przedstawia pierwsze doświadczenia programu, jego historię oraz metody i techniki realizacji.
  8. Tak czy nie - program profilaktyki uzależnień dla młodzieży. Autor: Witold Skrzypczyk, Wydawca: Ośrodek Terapii i Profilaktyki Uzależnień Dzieci i Młodzieży, Łódź 1995 r. Program był realizowany w latach 1993--1995 w łódzkich szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. W publikacji m.in. zawarto scenariusze zajęć, materiały pomocnicze i ankiety.
  9. Przemoc wobec dzieci, zajęcia edukacyjne dla uczniów szkół podstawowych. Autor: Alicja Pacewicz, Wydawca: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, 1995 r. Propozycje zajęć profilaktycznych z zakresu przemocy fizycznej i seksualnej wobec dzieci. Zajęcia uczą dzieci, jak mogą się lepiej chronić, rozpoznawać sygnały zwiastujące zagrożenie i unikać go.
  10. Jak żyć z ludźmi - australijski program profilaktyczny w polskim opracowaniu A. Kobiałki. Wydawca: Agencja Informacji Użytkowej, Warszawa 1988 r. Program pracy z młodzieżą ze starszych klas szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych. W prezentowanym podejściu profilaktycznym autorzy programu przyjęli założenie, że najlepszą drogą do uniknięcia nałogów jest rozwój umiejętności interpersonalnych i całej osobowości.
  11. Podaj dłoń - amerykański program autorstwa D. W. Johnsona, wydawca: Instytut Psychologii Zdrowia i Trzeźwości PTP, 1992 r. Celem programu jest dostarczanie elementarnej wiedzy na temat prawidłowości psychologicznych i wytrenowanie różnych umiejętności interpersonalnych. Jest zalecany dla grup samorozwoju lub grup liderów młodzieżowych.
  12. Zanim nie jest za późno - belgijski program profilaktyczny autorstwa E. Servaista. Program propaguje globalne podejście do zjawiska uzależnień, to znaczy zajmuje się wszelkiego typu uzależnieniami i kieruje swe działania do wszystkich grup społecznych w danej społeczności lokalnej. Działania profilaktyczne dotyczą uzależnienia zarówno od środków psychotropowych, jak i hazardu, telewizji, wideo, jedzenia itp.
  13. Dziękuję - nie - program opracowany na Uniwersytecie Warszawskim autorstwa zespołu pod kierownictwem J. Morawskiego. Program ma charakter edukacyjno-treningowy. W trakcie zajęć uczniowie uzyskują informacje o środkach uzależniających i uczą się niekonfliktowego odmawiania. Adresowany do młodzieży klas I-VIII szkół podstawowych oraz pierwszych klas szkół ponadpodstawowych.
  14. W Internecie małoletnich i nie tylko - policyjny program edukacyjny dla dzieci i młodzieży oraz rodziców. Autor J. Mięsowicz. Wydawca: HEDOM w Krośnie z materiałów i przy współpracy Wydziału Prewencji Komendy Rejonowej w Krośnie, 1998 r. Program opracowano dla przedszkolaków, uczniów szkół podstawowych klas I-VIII oraz uczniów szkół ponadpodstawowych. Zajęcia są dostosowane do poziomu percepcyjnego dzieci i młodzieży. Program ten stopniuje trudności. Tematy ustala sama młodzież. Dyskusja przebiega na wzór telewizyjnego "talk show". Zaproszony funkcjonariusz policji, obok pedagoga, psychologa czy socjologa występuje w roli eksperta.
  15. Poradnia w szkole. Z doświadczeń Szkolnego Ośrodka Pomocy w Rodzinie (SOPR). Praca zbiorowa pod redakcją E. Kozdrowicz z Katedry Pedagogiki Społecznej na Uniwersytecie Warszawskim. Wydawca: Agencja Informacji Użytkowej, 1993 r. W publikacji przedstawiono doświadczenia i propozycje pierwszego w Polsce specjalistycznego ośrodka o charakterze profilaktyczno-terapeutycznym działającego na terenie szkoły podstawowej. Prezentuje modele pracy i sposoby traktowania pomocy dzieciom z zaburzeniami, ich rodzicom i nauczycielom, łącznie z formami pracy ośrodka. Autorzy ukazują podstawy pracy socjoterapeutycznej, metodę dobrego startu, pracę grupy terapeutycznej i na obozach terapeutycznych, a także pracę korekcyjną zespołów reedukacyjnych i grupy edukacyjno-rozwojowej.
  16. Zdrowiej i świadomiej żyć- materiały dla nauczycieli. Opracowanie wersji polskiej: B. Wolniewicz-Grzelak. Wydawca Instytut Psychiatrii i Neurologii, 1992 r. Materiały dla wychowawców przedszkoli i nauczycieli szkół podstawowych opracowane przez zespół profilaktyczny przy ośrodku społeczno-psychologicznym w Eupen w Belgii. Stanowią propozycję realizacji propedeutycznego programu profilaktyczno-wychowawczego z różnymi formami ćwiczeń, zabaw, piosenek, form scenicznych i sportowych.
  17. Żyć skuteczniej - scenariusze lekcji wychowawczych wg programu autorskiego Małgorzaty Jachimskiej. Wydawca: UNUS, 1997 r. Książka jest przede wszystkim adresowana do wychowawców, którzy chcieliby robić coś więcej, niż usprawiedliwiać opuszczone godziny i rozliczać z ocen niedostatecznych. Publikacja obejmuje zagadnienia: integracja grupy, rozwój osobisty, komunikowanie się, asertywność, czyli umiejętność opierania się próbom nacisku związanym z piciem alkoholu, paleniem papierosów, zażywaniem narkotyków czy innymi zachowaniami autoagresywnymi lub aspołecznymi. W publikacji tej znajdujemy zagadnienia związane z rozwiązywaniem konfliktów, z działaniami, których wynikiem jest powstanie czegoś nowego, z podejmowaniem decyzji, planowaniem i rozwiązywaniem problemów, a także porady na co się zdecydować.
  18. Małolat - program interwencyjno-edukacyjno-profilaktyczny dotyczący osób nieletnich nadużywających alkoholu. Program ten można znaleźć w pracy zbiorowej Socjoterapia pod redakcją K. Sawickiej. Pozycja ta została wydana przez Centrum Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Warszawie w 1998 r. pod patronatem MEN.

 

*

W swojej pracy opiekuńczo-wychowawczej realizowałem kilka programów profilaktycznych, które miały za zadanie zapobiegać niepożądanym zjawiskom wśród dzieci i młodzieży. Ponadto zadaniem tych działań było ukazywanie wartościowych cech i jednocześnie przeciwdziałanie w powstawaniu cech niepożądanych oraz kształcenie umiejętności związanych z odmawianiem. W programach tych zostały wykorzystane m.in. takie metody, jak: praca w małych grupach, praca w dwójkach lub trójkach, miniwykład, burza mózgów, odgrywanie ról i scenek, psychodramy, wywiady, opowiadania, rysowanie, malowanie, wykład, debata, wypracowanie, projekcje filmów wideo. Aby właściwie przeprowadzić dane zajęcia, należało określić pewne warianty i czynniki, np.:

  • czas do dyspozycji prowadzącego,
  • wiek dzieci,
  • skład grupy, w tym liczbę dzieci ze środowisk patologicznych,
  • stopień nasilenia problemów związanych z uzależnieniami,
  • poziom integracji i bezpieczeństwa w klasie,
  • stosunek grona pedagogicznego do problemu uzależnień.


Ważne jest, aby uświadomić nauczycielom oraz rodzicom, że problem narkomanii i alkoholizmu istnieje, że dzieci i młodzież być może z dobrych domów mają już doświadczenia związane z piciem alkoholu i zażywaniem narkotyków. W niektórych przypadkach może to szokować, a nawet obrażać. Być może, że to właśnie narkotyki są przyczyną ewentualnych problemów w szkole i powodują spadek zainteresowania nauką oraz pogarszają atmosferę w domu. To na nas m.in. ciąży odpowiedzialność za powierzone nam dzieci. Należy oczekiwać, że nasza młodzież coraz bardziej będzie narażona na zagrożenia wynikające z konsumpcyjnego stylu życia.


Aby spełniać ważne zadania wychowawcze, szkoła powinna rozwijać w dzieciach umiejętności radzenia sobie z różnymi problemami, uczyć tego, jak żyć świadomie, jak zachować zdrowie ciała i duszy, jak traktować innych ludzi, jak radzić sobie z konfliktami. Trzeba więc prowadzić skuteczną i szerszą profilaktykę, gdyż najważniejszą sprawą jest dobro i właściwe wychowanie każdego dziecka.


Walerian Więch

Krościenko Wyżne

Październik 1999
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

S. Broniarz szefem ZNP na kolejną kadencję

Redakcja portalu 21 Listopad 2014

Kongres Edukacji Pozaformalnej 2014 - "Edukacja ustawiczna wyzwaniem nowoczesności"

Redakcja portalu 21 Listopad 2014

Gamifikacje i inne głupoty

Stanisław Czachorowski 20 Listopad 2014

Startuje Ogólnopolski Test Wiedzy o Bezpieczeństwie! 300 000 pierwszoklasistów w całej Polsce sprawdzi swoją wiedzę w zakresie bezpieczeństwa

Redakcja portalu 20 Listopad 2014

Jak uczyć dzieci, jeśli większość odpowiedzi znajdą w internecie? Aż 10 polskich nauczycieli oraz 2 szkoły w gronie najbardziej innowacyjnych na świecie!

Redakcja portalu 19 Listopad 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Podręcznik do WdŻ jednak homofobiczny?

~ weight loss hcg drops side effects(Gość) z: http://eulanlzujrts.buzznet.com/user/journal/18902892/customers-really-think-ab 22 Listopad 2014, 01:18

Pokolenie FOMO, pokolenie Copy-Paste - czy młodzi ludzie naprawdę należą do pokolenia Digital Natives?

~ exercise ideas(Gość) z: http://hsmanjung.moh.gov.my/v3/index.php?option=com_easybookreloaded&lang=my 22 Listopad 2014, 01:03

"Szkoła zawodowa - mój wybór" - konkurs dla uczniów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

~ Anna(Gość) z: http://forumeking.eu/Forum-Edukacja.html 20 Listopad 2014, 12:30

Sejmowe komisje przeciwne zmianom w Karcie Nauczyciela

~ Magda(Gość) 23 Październik 2014, 22:04

Dzień Nauczyciela

~ Ciekawe(Gość) z: http://https://technicalenglish.eu/ 19 Październik 2014, 12:13


Powrót do góry