Kilka uwag o tworzeniu planu dydaktyczno-wychowawczego

W szkole jako instytucji kształcenia, wychowania i opieki praca musi podlegać planowaniu. Wynika to z faktu, iż powinna ona zapewnić odpowiednie warunki do intelektualnego rozwoju każdego ucznia, a także z wymogów administracji szkolnej i nadzoru pedagogicznego.

Podstawową jednostką czasu, w obrębie której tradycyjnie w oświacie dokonuje się planowania, jest rok szkolny, podzielony na krótsze, semestralne okresy. W wyniku podjętych działań na początku każdego roku szkolnego powstaje dokument zwany planem dydaktyczno-wychowawczym i opiekuńczym. Jest to obok statutu drugi, najbardziej twórczy dokument. Powinien on bowiem powstać w wyniku wspólnych działań dyrektora i przedstawicieli organów placówki,  uwzględniać realizację zadań specyficznych dla danego typu szkoły i jej środowiskowych uwarunkowań z pełnym wykorzystaniem wiedzy z teorii zarządzania i obowiązujących zasad prawa. Specyfika organizacji pracy szkoły wymaga wykorzystania w procesie planowania wszystkich podmiotów tworzących szkołę i jej środowisko. Każdy członek społeczności szkolnej powinien mieć świadomość, że uczestnicząc w planowaniu, ponosi odpowiedzialność za dokonywane wybory.

Przed przystąpieniem do układania projektu planu należy się zastanowić, jakie treści powinny go wypełniać, tak by zawarte w nim problemy służyły do podnoszenia na wyższy poziom wyników pracy szkoły. Jak wykorzystać rok czasu do osiągnięcia postępu w jej funkcjonowaniu, co zmienić, a co nie, co należy poprawić całkowicie lub częściowo. Może niektóre zadania należy tylko kontynuować bez specjalnego planowania. W projekcie rocznego planu pracy należy również uniknąć podejmowania zadań, które są realizowane wieloletnio, np. sprawa programów i planów nauczania, stopień organizacyjny, podstawowa obsada kadry itp. (plany perspektywiczne).

Zanim przystąpi do konstruowania projektu planu rocznego, dyrektor musi więc zgromadzić odpowiedni zasób informacji. Treści tych informacji mogą pochodzić z różnych źródeł. Będą nimi na pewno wnioski wypływające ze sprawowanego przez dyrektora nadzoru, zalecenia powizytacyjne organu nadzorującego, uwagi organu prowadzącego, akta prawa szkolnego, treści obrad i uchwał rady pedagogicznej, wnioski z narad szkoleniowych, w których uczestniczą pracownicy szkoły, działania innowacyjne samych nauczycieli. Zgromadzone w ten sposób informacje pozwolą dyrektorowi stworzyć poprawny projekt planu zarówno od strony treści, jak i formy.

Sam proces powstawania planu w różnych placówkach wygląda często odmiennie. Są szkoły, w których dyrektorzy ograniczają swoją aktywność w procesie planowania. Plan powstaje więc w wyniku działań np. części członków rady pedagogicznej lub w ramach istniejącej w radzie komisji ds. planowania. Bywa też odwrotnie: jedynym autorem planu jest dyrektor szkoły. Obie sytuacje są skrajne. Jest to swojego rodzaju nieporozumienie. Dobry projekt planu musi bowiem powstać w wyniku działań zbiorowych dyrektora i przedstawicieli środowiska szkolnego.

Po opracowaniu projektu planu z jego tekstem powinna się zapoznać rada szkoły (jeżeli istnieje) jako organ opiniujący oraz rada pedagogiczna jako organ zatwierdzający. Po uwzględnieniu opinii, wniosków i wprowadzeniu poprawek projekt uchwałą rady pedagogicznej staje się rocznym planem placówki, czyli aktem prawnym wymagającym realizowania.

Wszystkie wymienione czynności procesu planowania powinny czasowo zamknąć się w przedziale od maja do sierpnia danego roku.  Roczny plan pracy szkoły musi  mieć jasno sprecyzowane cele. Wiemy konkretnie, co chcemy osiągnąć. Cele muszą być także realne - uwzględniać możliwości osobowo-kadrowe, organizacyjne, finansowe. Dyrektor szkoły musi doskonale wiedzieć, czym dysponuje, jakie ma możliwości. Plan nie może być więc na pokaz. Musi być również realizowany i rozliczany, a więc powinien zawierać nazwiska osób odpowiedzialnych za wykonanie danych zadań i terminy ich wykonania. Nie powinien być także zamknięty. Dyrektor musi pozostawić miejsce na problemy wynikające w trakcie roku szkolnego, twórczą inicjatywę realizatorów poszczególnych zadań oraz nie zamykać listy ich wykonawców.

Ostatnią sprawą jest szata graficzna planu. Jest to sprawa wtórna. Może ona wynikać z doświadczeń danego dyrektora lub wskazówek szkoleniowych pracowników nadzoru pedagogicznego.

Edmund Juśko
Tarnów