Rekreacja fizyczna w rodzinie

Na potencjał zdrowia składają się nie tylko fizjologiczne rezerwy energii jednostki, odporność biologiczna i wydolność fizyczna, ale także prozdrowotne i proekologiczne systemy wartości zawarte w systemach przekonań jednostek i zbiorowości. A więc promocja zdrowych stylów życia i wrażliwości ekologicznej od najmłodszych lat w rodzinie stanowi spójny system prowadzący do osiągnięcia celu, jakim jest zdrowe społeczeństwo.

W wychowaniu do rekreacji we wczesnym dzieciństwie podstawową rolę odgrywa rodzina (matka, ojciec, rodzeństwo, dziadkowie). Jest ona pierwszym środowiskiem socjalizacji i wychowania, która wprowadza małe dziecko w świat zabawy ruchowej, naucza podstawowych umiejętności sportowych przez zabawy i gry ruchowe, jest też pierwszym środowiskiem wychowania zdrowotnego i ekologicznego poprzez rekreację fizyczną i turystykę.

W codziennym czasie wolnym, który stanowi istotną formę życia rodzinnego, szczególnym środkiem rekreacji jest zabawa. Zabawy i gry są nie tylko żywotną substancją niezbędną do prawidłowego rozwoju dziecka, ale stanowią podstawowe tworzywo wypełniania wolnego czasu w dzień powszedni i dni wolne od pracy i nauki szkolnej, Jednakże warto podkreślić, że sport w rodzinie najczęściej uprawia się podczas weekendów i wakacji, kiedy znalezienie i zorganizowanie wspólnego czasu wolnego jest najłatwiejsze.

Kształtowanie zdrowego stylu życia przez aktywne uczestnictwo w rekreacji fizycznej całej rodziny odbywa się w różnych fazach jej rozwoju. Jednak szczególna odpowiedzialność i zadania w tym zakresie stają przed rodzinami z małymi dziećmi, kiedy to rodzina jest podstawowym środowiskiem wychowania i socjalizacji. Problem ten dotyczy przede wszystkim rodzin mających dzieci w wieku przedszkolnym. Po pierwsze, wiek przedszkolny jest niezwykle plastyczny i najbardziej podatny na wszelkie oddziaływania wychowawcze, po drugie - zachowania dzieci w wieku przedszkolnym manifestują wielką potrzebę ruchu, przez co dziecko prowokuje rodziców do wspólnej aktywności ruchowej, która stanowi doskonałą okazję do integracji rodziny i platformę oddziaływań wychowawczych. Jedną z głównych korzyści rekreacji w rodzinie jest scalenie rodziny narażonej współcześnie na wiele wpływów dezintegracyjnych.

W związku z coraz powszechniejszym zaangażowaniem zawodowym matek wzrasta udział pokolenia dziadków nie tylko w opiece nad wnuczętami, ale i w ich wprowadzaniu w świat zdrowego stylu życia. Wspólne spacery, wycieczki, przebywanie w ogródkach działkowych, gry i zabawy na świeżym powietrzu stwarzają naturalną okazję do podejmowania tematów ekologicznych, troski o poszanowanie naturalnego środowiska, a także własnego zdrowia. 

Rekreacja fizyczna w rodzinie niesie wiele wartości sprowadzających się nie tylko do przyjemnego, zdrowego spędzania czasu wolnego, ale powoduje też znacznie szersze konsekwencje, oddziałujące w dalszej perspektywie czasowej: wdraża do aktywnego stylu życia, rozbudza zamiłowanie do wysiłku fizycznego, stanowi dla dzieci wzór odniesienia, wzmacnia więzi rodzinne. Ponadto przez wspólne zajęcia, wzajemną pomoc i zachętę następuje wzmocnienie zainteresowań i pogłębienie umiejętności sportowych u wszystkich partnerów rekreacji, nie tylko dzieci, ale też matki, ojca, a nawet dziadków. Wraz z ewolucją rodziny zakres form sportowych i turystycznych się zmienia.

Nabywanie nawyków zabaw ruchowych w okresie dzieciństwa pozostawia trwały ślad w wieku dojrzałym. Młodzież szkolna w miarę dojrzewania chętniej spędza czas z rówieśnikami, ale rodzina nadal stanowi dla niej punkt odniesienia w kwestii systemu wartości i kultury czasu wolnego. Szkoła jako kolejne ogniwo wychowania do rekreacji bez fundamentalnego wsparcia i kontynuacji w tym zakresie ma oddziaływanie tylko połowiczne. Rola rodziców wspomagających dokonania szkoły w kształtowaniu postaw otwartych na uczestnictwo w aktywności ruchowej jest nie do przecenienia. Zabiegi na rzec troski o własne ciało, wdrażanie nawyków higienicznych, racjonalny wypoczynek po nauce i pracy mają swoje korzenie w rodzinie.

Wartości rekreacji fizycznej należy rozpatrywać w dwóch sferach: fizycznej i psychicznej. Wspólne zajęcia ruchowe rodziców i dzieci pozwalają na poznanie swojego ciała, zdolności i umiejętności, poprawiają stan zdrowia, wpływają na rozwój fizyczny dzieci i podnoszą poziom sprawności fizycznej rodziców. Rodzinne zajęcia ruchowej prowadzone w różnych warunkach (nie tylko w domu) w dużym stopniu zwiększają odporność organizmu na zmienną aurę i hartują ciało dzieci. Nie bez znaczenia jest także możliwość korygowania i kompensowania wszelkich braków i wad postawy występujących u dzieci. Coraz więcej dzieci jest ociężałych, zgarbionych i skrzywionych. Poprzez wspólne, odpowiednio dobrane i zorganizowane zajęcia ruchowe rodzice mogą nieustannie poprawiać postawę swoich dzieci, wzmacniać mięśnie odpowiedzialne za prawidłową sylwetkę ciała, a przede wszystkim - pobudzać przemianę materii.

Zajęcia ruchowe w rodzinie niosą wiele wartości wychowawczych wpływających na poprawę kontaktów międzyludzkich. W atmosferze wspólnej zabawy rodzice mogą wychowywać swoje dzieci, te zaś oddziaływają na postawy swoich rodziców poprzez różnorodność socjalizujących. zachowań wynikających z różnego rodzaju sytuacji sportowych. Odpowiednia kontrola i właściwy dobór treści wpływa również na kształtowanie osobowości dziecka podczas wspólnej zabawy. Rodzice mają możliwość pobudzać i rozwijać takie cechy społeczne, jak: wytrwałość, odpowiedzialność samodzielność, współdziałanie w grupie, pomoc słabszym, ambicja i zdrowa walka sportowa oraz poszanowanie partnera.

Dzięki kontaktom z rodzicami w trakcie zajęć ruchowych dziecko dowiaduje się, po co i dlaczego należy ćwiczyć, co powinno zrobić, aby jeszcze lepiej wykonywać określone ruchy, a w szczególności, jakie korzyści dla organizmu wynikają z systematycznej aktywności ruchowej. W ten sposób rodzice od najmłodszych lat mają okazję przyzwyczajać dzieci do czynnego wypoczynku. Rodzinna aktywność ruchowa wpływa również na osobowość rodziców. Kontakt z dzieckiem w atmosferze zajęć sportowych pozwala rodzicom na lepsze poznanie swoich dzieci, ich potrzeb i oczekiwań. Tym sposobem rodzice mogą stymulować swoje zachowanie i dostosowywać w granicach rozsądku swoje postawy rodzicielskie. Wspólna zabawa, jej radosny i pogodny nastrój znosi bariery i wyzwala odwagę u dzieci, natomiast wnikliwa obserwacja ze strony rodziców umożliwia im spojrzenie na swoje pociechy w inny sposób. Dzięki temu dzieci zaczynają być traktowane przez rodziców podmiotowo, a nie przedmiotowo, natomiast sam proces wychowawczy oparty na szacunku dla dziecka spełnia postulaty nowoczesności i humanizacji.

Podsumowując wartości rekreacji fizycznej w rodzinie, można stwierdzić, że sprowadzają się one do ogólnie pojętego zdrowego stylu życia całej rodziny.

Urszula Parnicka
IWFiS, Biała Podlaska