Dobra szkoła opłaca się wszystkim

• struktura systemu,
• nadzór i administracja,
• sposób i źródła finansowania szkół,
• status nauczycieli,
• kształcenie i doskonalenie zawodowe nauczycieli,
• podstawy programowe i programy oraz sposób nauczania,
• system oceniania i egzaminowania.

Taka kompleksowa reforma powinna spowodować wiele zmian, takich jak:

• przywrócenie właściwych proporcji między przekazem wiadomości, kształceniem umiejętności oraz wszechstronnym rozwojem uczniów,
• uwzględnienie kształtowania osobowości, aktywności i umiejętności ucznia,
• wspieranie rozwoju każdego ucznia,
• nadążanie systemu edukacyjnego za tempem i zakresem przemian cywilizacyjnych i społecznych,
• zwiększenie autonomii szkół oraz lepsze wykorzystanie ich zasobów i możliwości,
• promowanie i właściwe motywowanie twórczych i skutecznych nauczycieli, którzy swoją pracą przyczyniają się do zapewnienia dobrej jakości pracy szkoły,
• związanie szkoły z rodziną i społecznością lokalną,
• unowocześnienie form i sposobów nauczania ze szczególnym uwzględnieniem umiejętności współpracy i współdziałania oraz powiązania zajęć z umiejętnościami i wiedzą praktyczną,
• zmiana relacji i atmosfery panującej w szkole.

Mam nadzieję, że wszystkie te problemy, na które zwróciłem uwagę, wystarczająco uzasadniają potrzebę rozpoczęcia reformy, co lapidarnie ujmuje stwierdzenie: “Dobra szkoła opłaca się wszystkim".

Od tego ogólnego wstępu przejdę do opisu naszego przypadku wdrażania WDN (wewnątrzszkolnego doskonalenia nauczycieli) w szkole, którą mam przyjemność kierować od ponad dziesięciu lat. Rozpoczęciem realizacji procesu wspólnego reformowania szkoły przez zespół nauczycieli naszej szkoły były trzydniowe zajęcia informacyjno-szkoleniowe zorganizowane pod koniec sierpnia 1998 roku, które obejmowały między innymi:

1. informacje dotyczące prac MEN nad projektem reformy,
2. seminarium “Reforma szansą dla aktywnych i twórczych nauczycieli",
3. warsztaty pn. “Programy nauczania", podczas których poruszaliśmy między innymi następujące zagadnienia: na co zwracać uwagę przy wyborze programu nauczania, jak konstruować programy nauczania (na przykładzie ścieżki edukacji prozdrowotnej),
4. przyjęcie programu pracy szkoły na  rok szkolny 1998/1999 z uwzględnieniem  uzgodnionego priorytetu “Wprowadzenie metod aktywizujących do pracy z uczniami oraz współpracy nauczycieli".

I tak to się zaczęło... W niniejszym opracowaniu podaję opis tego, co się wydarzyło w naszej szkole w ciągu jednego roku szkolnego (1998/1999). Wiem, że ten rok rozpoczął pewien nowy etap rozwoju naszej szkoły.

Główne obszary tematyczne WDN w roku szkolnym 1998/99 zrealizowane w Zespole Szkół Ogólnokształcących Nr 1 STO w Warszawie:

Doskonalenie nauczycieli. Dotyczyło ono:

• komunikacji interpersonalnej,
• umiejętności pracy zespołowej,
• umiejętności stosowania różnych technik aktywizujących w nauczaniu.

Reforma programowa szkoły:

• zapoznanie z zapisami “Podstawy programowej",
• wybór lub tworzenie programów nauczania,
• opracowanie wizji nauczania międzyprzedmiotowego dla poszczególnych etapów kształcenia.

Program wychowawczy szkoły:

• analiza obecnej sytuacji,
• wypracowanie zmian dotyczących słabych punktów,
• opracowanie nowego “Ramowego programu wychowawczego szkoły".

Wewnątrzszkolny system oceniania (WSO):

• analiza obecnej sytuacji (jak i po co oceniamy?),
• uzgodnienie i wybór podstawowych zasad WSO,
• opracowanie regulaminu WSO.

Główny priorytet związany z WDN-em: “Wprowadzenie metod aktywizujących do pracy z uczniami oraz  do współpracy nauczycieli.

W stopniu niższym (10%) niż zakładano (25%) osiągnięto wzrost funduszy na rozbudowę systemu motywacyjnego i zakup pomocy dydaktycznych.

Główny priorytet (wprowadzenie metod aktywizujących) przyjęty do realizacji w ramach WDN w roku szkolnym 1998/99 został osiągnięty, gdyż zrealizowano siedem z założonych dziewięciu kryteriów sukcesu. Nie w pełni zostały zrealizowane dwa kryteria, których wcielenie w życie było związane ze zwiększeniem środków finansowych potrzebnych do uruchomienia nowego systemu motywacyjnego. Był to skutek z niższego, niż zakładano, wzrostu dotacji państwowych oraz niższej podwyżki opłat za szkołę (tylko 7%). Przy niższym niż zakładano wzroście przychodów, nastąpił istotny wzrost kosztów (ceny najmu i eksploatacji, opłaty za wynajmowane obiekty sportowe). Wszystkie pozostałe cele szczegółowe i związane z nimi kryteria sukcesu zostały w pełni zrealizowane.

Podsumowując ten bardzo intensywny rok wspólnej pracy nauczycieli naszej szkoły, można stwierdzić, że:

1. Duże znaczenie dla efektywnej pracy zespołu miało wcześniejsze poznanie technik pracy zespołowej oraz niektórych metod aktywizujących.
2. Bardzo istotnym elementem sprzyjającym dobrej współpracy była organizacja zajęć związanych z komunikacją interpersonalną.
3. Istotne było uzgodnienie przez zespół priorytetów i harmonogramu rocznej współpracy oraz koordynacja terminów zajęć warsztatowych z innymi terminami spotkań nauczycieli, takich jak np. dni otwarte, rady zatwierdzające.
4. Ważnym elementem dodatkowej mobilizacji było to, że dwa programy nauczania, których koncepcja i pierwsza część powstały w czasie zajęć warsztatowych, uzyskały akceptację ekspertów MEN i wpisano je do rejestru programów zatwierdzonych przez MEN.
5. Zadowolenie ze wspólnej pracy, której wyniki na bieżąco opracowywaliśmy, zdecydowanie sprzyjało wzrostowi, akceptacji i zaangażowania nauczycieli.
6. Uatrakcyjniono szkolenia i wspólną pracę przez wprowadzenie raz w semestrze 3-dniowych zajęć wyjazdowych.
7. Wprowadzono zasadę finansowania szkoleń zewnętrznych tylko dla tych nauczycieli, którzy aktywnie współpracują z innymi nauczycielami oraz przenoszą zdobytą wiedzę i umiejętności na teren szkoły.
8. Istotnym elementem współpracy jest dobry klimat, jaki panuje w zespole oraz duże poczucie bezpieczeństwa wśród nauczycieli.
9. Ważnym elementem przełamywania oporów i niepewności nauczycieli było możliwie pełne informowanie o tym, jak przebiegają prace MEN związane z przygotowaniem reformy systemu oświaty.
10. Innymi ważnymi elementami było prowadzenie monitoringu (mierzenie jakości pracy szkoły) związanego z ankietowaniem uczniów, rodziców i nauczycieli oraz przychylność organu prowadzącego wobec wprowadzanych zmian i pomoc CODN-u.

A teraz o trudnościach, które się pojawiły w trakcie wdrażania systemu:

1. Brak możliwości prezentacji przykładów udanego wdrożenia programu w szkole podobnej do naszej. Pewnym ominięciem tej trudności była możliwość oparcia wielu ćwiczeń i pomysłów na rozwiązaniach proponowanych w programie “Nowa Szkoła".
2. Brak wystarczających środków na organizację obszernej oferty doskonalenia zawodowego dla nauczycieli. W tej sprawie dużą pomocą było otrzymanie dofinansowania z CODN-u.
3. Opory nauczycieli wobec wielogodzinnych warsztatów. Ważnym elementem przezwyciężania tego oporu było zorganizowanie 3-dniowych warsztatów wyjazdowych i włączenie do tematyki zajęć z komunikacji.
4. Zbyt mało czasu na zrealizowanie wszystkich założonych zadań; ten problem został częściowo rozwiązany dzięki wydłużeniu  prac nad nową ofertą  o okres wakacji. Niezrealizowanie wszystkich głównych zadań operacyjnych powoduje, że dokończenie prac oraz ewaluacja procesu będą musiały  być przeprowadzone w I semestrze kolejnego roku szkolnego.
5. Brak wystarczających środków finansowych na nowy motywacyjny system płac. Tego problemu nie udało się jeszcze rozwiązać, obecnie trwają prace nad nowym systemem motywacyjnym.
6. Utrzymanie chęci nauczycieli do dalszej współpracy i wspólne wytyczenie kolejnych zadań, których realizacja poprawi pracę naszej szkoły. Kolejnym problemem jest zapewnienie środków na dalszy intensywny proces doskonalenia zawodowego nauczycieli. Jest to ważne zadanie dla dyrekcji i organu prowadzącego szkoły.

Mam nadzieję, że podołamy rozwiązaniu pojawiających się problemów, gdyż atmosfera pracy i rezultaty, jakie osiągnęliśmy w ciągu tego roku wspólnej pracy, są wystarczającą motywacją do kontynuacji rozpoczętego procesu wdrażania WDN-u.

Zygmunt Puchalski
Zespół Szkół nr 1 STO w Warszawie