Wychowanie - wspólny trud rodziny i szkoły

W obrębie pierwszej kategorii ważne jest życie płodowe dziecka. Jak wykazują liczne badania, na rozwój płodu mają wpływ zachowania i choroby matki w tym okresie. Nie bez znaczenia są także uwarunkowania genetyczne oraz przebieg porodu. Największe trudności wychowawcze pojawiają się w czasie dojrzewania biologicznego i umysłowego.

Budowanie własnej tożsamości przez dziecko w tym okresie jest bardzo trudne. Młodzi ludzie przez cały czas stają przed koniecznością dokonywania różnych wyborów, podejmowania określonych decyzji, których sens nie zawsze jest dla nich jasny i oczywisty. Dlatego też miotają nimi sprzeczne uczucia, emocje i myśli. Szukają własnego miejsca w rodzinie, w szkole i w społeczeństwie oraz własnego systemu wartości.

W kontaktach z rodzicami dzieci marzą o akceptacji w wielu sprawach, docenianiu ich osiągnięć, zaufaniu im, tolerancji dla ich zainteresowań. W rodzinie dziecko szuka oparcia i motywacji do działań, pragnie być kochane i chce być partnerem w rozmowach. Nie chce być przedmiotem, lecz podmiotem. Prawidłowe funkcjonowanie rodziny może zapobiec w dużym stopniu trudnościom wychowawczym.

W szkole, w której pracuję, spotykam młodych ludzi rozwiniętych intelektualnie i fizycznie, zwróconych całą osobowością do świata. Nic dziwnego, że kipią energią. Poszukująca i niecierpliwa młodzież często nie daje się trzymać w ryzach. Trudno ją zdyscyplinować w godzinach lekcyjnych, a jeszcze trudniej w czasie wolnym, gdzie staje się niezrozumiałym, chaotycznym żywiołem. Młodzież szuka własnego stylu, własnych zdań, własnych autorytetów. Czy je znajduje? Jaka jest w tych poszukiwaniach?

Często zagubiona w świecie dorosłych, zakompleksiona i zamknięta w sobie. Młodzi ludzie generalnie mają bardzo duże problemy z komunikacją, porozumiewaniem się zarówno z rówieśnikami, jak i z rodzicami oraz nauczycielami. Trudności te wynikają z faktu, że prawie nikt tak naprawdę z nimi nie rozmawia i nie potrafi ich wysłuchać, pomóc w rozwiązaniu problemów.

Szukają więc środowiska, które je zaakceptuje i wysłucha. Mogą się wtedy pojawić trudności wychowawcze związane ze złą decyzją, z przynależnością do nieformalnych grup, które rządzą się własnymi zasadami i systemem wartości. Bywa, że wkraczają na drogę przestępstwa.

Sekty są wielkim niebezpieczeństwem, rokrocznie ginie w nich dużo młodych ludzi. Refleksja w rodzinie nad tym, dlaczego tak się stało, przychodzi zbyt późno. Tylko znikomy procent młodzieży ponownie odnajduje się w kręgu rodzinnym. Trudności wychowania zawsze mają konkretną przyczynę, o czym powinni wiedzieć rodzice i nauczyciele. Rodzina jest podstawową komórką społeczeństwa i na niej spoczywa obowiązek wychowania dziecka. Gdyby rodzice więcej czasu poświęcali swoim pociechom, a nie obarczali odpowiedzialnością za trud wychowania szkołę - nie byłoby tylu niepożądanych zachowań dzieci.

Rodzina i szkoła nie mogą funkcjonować niezależnie od siebie w procesie wychowania. Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z konieczności współpracy ze szkołą. Bardzo często się zdarza, że dom i szkoła nie znają się wzajemnie, nie rozumieją potrzeby i konieczności zbliżenia się do siebie. Skutki wzajemnej izolacji tych dwóch środowisk prowadzą do zaniedbań wychowawczych, z reguły dla dziecka szkodliwych. Rodzina i szkoła mogłyby uniknąć wielu trudnych sytuacji, gdyby było między nimi współdziałanie nastawione na poznanie zachowań dziecka w obydwu środowiskach. Gdy rodzina i nauczyciele znają warunki jego życia, problemy kolegów - wówczas oddziaływanie wychowawcze jest łatwiejsze.

W wyniku wieloletnich własnych spostrzeżeń i przemyśleń oraz na podstawie doświadczeń rodzinnych i pedagogicznych sformułowano następujące wnioski i sugestie pomocne w zapobieganiu trudnościom wychowawczym:

Rodzice - realizują swoje powinności macierzyńskie i ojcowskie przez:

• stworzenie dobrej i ciepłej atmosfery rodzinnej,
• okazywanie pozytywnych uczuć; dziecko musi być kochane przez rodziców,
• stosowanie właściwych metod wychowawczych,
• ocenianie osiągnięć dziecka i pozytywne motywowanie do dalszej pracy,
• interesowanie się nauką dziecka i utrzymywanie kontaktu ze szkołą,
• stworzenie odpowiednich warunków do nauki i wypoczynku,
• poznanie środowiska rówieśniczego, w którym przebywa dziecko nie tylko na terenie szkoły, ale także poza nią,
• rozmawianie z dzieckiem na interesujące tematy; pomoc w rozwiązywaniu napotykanych trudności,
• partnerstwo w rozmowach,
• tolerancję dla zainteresowań dziecka.

Nauczyciel - jako autorytet osobowy i zawodowy:

• wykazuje się bardzo dobrą znajomością programów nauczania,
• umiejętnie i zrozumiale przekazuje wiedzę,
• stosuje właściwe metody i formy pracy na lekcjach i zajęciach pozalekcyjnych.
• sprawiedliwie i obiektywnie ocenia,
• budzi i rozwija zainteresowania i uzdolnienia uczniów,
• organizuje stałe spotkania z rodzicami w celu rozbudzania w nich poczucia współodpowiedzialności za wychowanie dzieci,
• organizuje zajęcia psychoedukacyjne na temat podstawowych reguł współżycia społecznego,
• przejawia miły, ciepły i serdeczny stosunek do uczniów,
• traktuje uczniów podmiotowo,
• pomaga uczniom z rodzin patologicznych.

Irena Makaruk
Biała Podlaska