Październik 2001

Pobierz całe pismo

• Strona główna >
• Czasopismo >
• Październik 2001

Co cenią nauczyciele?

W dobie przemiany roli zawodowej nauczyciela może być interesujące poznanie ewolucji nauczycielskiego systemu wartości życiowych.

Przez wartość rozumie się to wszystko, co uchodzi za ważne i cenne dla człowieka i społeczeństwa, a zarazem jest godne pożądania, łączy się z odczuciami i stanowi zazwyczaj cel ludzkich dążeń. Rozumiana w ten sposób wartość może być kryterium ocen i wyznaczać to, co dobre lub złe. Wartością są te zdarzenia, które uznajemy za ważne, cenne, ale także i to, co może stanowić normę i wzór zachowań, czyli regułę określającą, jak człowiek powinien lub nie powinien postępować.

Jak przedstawia się system wartości życiowych nauczycieli szkół podstawowych z uwzględnieniem płci, wieku i stażu pracy?

Przeprowadziłyśmy ankietę na ten temat wśród sześćdziesięciu nauczycieli szkół podstawowych w dwóch dużych miastach. Wszyscy respondenci mieli wykształcenie wyższe: 15% to nauczyciele ze stażem pracy do 5 lat, 30,1% do 15 lat, 41,9% do 25 lat, a 12% ponad 25 lat. Dodatkowym źródłem informacji były nasze własne obserwacje i wnioski z rozmów z nauczycielami. Podstawę poznania systemu wartości badanych nauczycieli stanowiła odpowiedź na pytanie: “Najważniejszymi celami w  Pana(i) życiu są..." Respondenci, wybierając spośród jedenastu celów, mieli możliwość ich uszeregowania w skali od jednego do pięciu, które oceniano następująco:

• pierwsze miejsce - 5 pkt.,
• drugie miejsce - 4 pkt.,
• trzecie miejsce - 3 pkt.,
• czwarte miejsce - 2 pkt.,
• piąte miejsce - 1 pkt.

Hierarchiczny układ wartości badanych nauczycieli

Wartość	Punkty N=58	%
udane życie rodzinne	243	25,8
praca zgodna z zainteresowaniami	158	16,7
zdrowie	232	24,6
posiadanie grona prawdziwych przyjaciół	93	9,9
zdobycie wysokich kwalifikacji zawodowych	46	4,9
posiadanie dóbr materialnych	39	4,1
posiadanie autorytetu w środowisku	20	2,1
awansowanie i kierownicze stanowisko	15	1,6
wpływanie na losy środowiska, regionu, kraju	19	2,0
spokojne życie	44	4,7
wielka odwzajemniona miłość	34	3,6
razem	943	100

Wyniki badań ukazują, że najbardziej cenione są trzy wartości: udane  życie  rodzinne (25,8%), zdrowie (24,6%) i praca zgodna  z zainteresowaniami (16,7%). Daleko niższą  rangę uzyskało posiadanie grona prawdziwych przyjaciół (9,9%). Respondenci prawie w jednakowym stopniu  doceniają zdobycie wysokich kwalifikacji zawodowych (4,9%) oraz wartości, które można określić jako hedonistyczne, tj. spokojne życie (4,7%), posiadanie dóbr materialnych (4,1%) oraz wielką odwzajemnioną miłość (3,6%).

Najniższą pozycję zajmują wartości społeczne: posiadanie  autorytetu w środowisku - 2,0%; możliwość wpływania na losy środowiska - 2,0%; awans i zajmowanie kierowniczego stanowiska - 1,6%. Hierarchia wartości zmienia się pod wpływem następujących zmiennych: płeć, wiek, staż pracy.

Kobiety przedkładają ponad wszelkie wartości udane i spokojne życie rodzinne oraz zdrowie. Mężczyźni bardziej niż kobiety od wartości szczęścia rodzinnego cenią wartości profesjonalne związane z pracą zawodową. Dążą do zdobycia wysokich kwalifikacji zawodowych, co ma wpływ na otrzymanie zgodnej z zainteresowaniami pracy, awans w zawodzie, wysoką pozycję w środowisku oraz godziwe zarobki. Nie bez znaczenia w ich życiu jest posiadanie grona prawdziwych przyjaciół oraz przeżycie wielkiej odwzajemnionej miłości.

Wyniki badań wskazują, że także wiek w istotnym stopniu oddziałuje na wybór wartości. Młodzi respondenci (do 25. roku życia) największe znaczenie przywiązują do wartości intelektualnych, zdobycia zgodnej z zainteresowaniami pracy oraz do szczęścia osobistego (miłość, życie towarzyskie). Wartości, które nadają sens życiu nauczycieli w średnim wieku (26-40 lat), to: szczęście rodzinne, wiedza i wykształcenie, wysoka pozycja społeczna. Respondenci powyżej 40. roku życia ujawniają skłonność do preferowania zdrowia, życia towarzyskiego i zabezpieczenia materialnego. W podobny sposób na nauczycielski system wartości wpływa staż pracy zawodowej.

Reasumując wyniki badań dotyczące uznawanych przez nauczycieli wartości, należy stwierdzić, iż są one zbieżne z danymi badań innych  autorów nad systemami wartości różnych grup społecznych. A. Sułek dowodzi, że w społeczeństwie polskim wysoką rangę uzyskują wartości osobiste, rozumiane jako dobro własne i dobro najbliższych, niską zaś - wartości społeczne. Od pozostałych grup społecznych różni nauczycieli jedynie znaczna pozycja wartości  intelektualnych związanych z etosem ich pracy zawodowej, tj. chęć poszerzenia swojej wiedzy i zdobywania wysokich kwalifikacji zawodowych. Przemiany treści roli zawodowej nauczyciela nie spowodowały przewartościowania innych wymienionych wyżej sfer życia.

Krystyna J. Krawczuk
Joanna Kieczeń
Ełk