Dobra współpraca z rodzicami uskrzydla

Współpraca rodziców i szkoły zyskała w krajach zachodnich określenie pokrywającej się edukacji. Polega ona na jednoczesnej edukacji rodziców i ich dzieci oraz budowaniu szerokiego współuczestnictwa rodziców w wychowaniu, a także na włączaniu rodziców w prace samorządów lokalnych, a przez to oddziaływanie na zakres i warunki prowadzonej edukacji. Tę współpracę ma cechować dobrze pojęte partnerstwo.

O stylu partnerskim mówimy wtedy, kiedy w kontaktach wzajemnie uwzględnia się osobowość partnera, jego doświadczenie, zasób wiedzy. Język musi być dostosowany do możliwości percepcji rozmówcy, ponieważ język mówiony wiąże się bezpośrednio ze sposobem myślenia. Przejawia się to w stosowaniu i wykorzystywaniu informacji zwrotnych. Sposób komunikowania się jest ukierunkowany na efektywność wymiany informacji, a nie na zaspokojenie własnych ambicji czy wykazanie swoich racji. Aby porozumienie było skuteczne, jest niezbędne możliwie dobre poznanie się rozmówców. Proces współdziałania nauczyciela z rodzicami przebiega w warunkach interakcji. Polega on na wzajemności brania i dawania: w procesie komunikowania się zajmowania raz pierwszej (inicjującej), a kiedy indziej drugiej (przyjmującej) pozycji; nie jest to jednak wymiana usług, ale świadome działanie w uzgodnionym kierunku.

Skuteczność tych działań warunkuje postawa nauczyciela wobec uczniów w klasie, określana jako sposób pełnienia roli kierowniczej. Składa się na to:

Porozumiewanie się nie może polegać na narzucaniu przez jednego z partnerów swojej linii działania, ale na jej wspólnym konstruowaniu. Nauczyciel reprezentujący styl autokratyczny komunikuje się z klasą jednostronnie: jest wyłącznie nadawcą, często zapominając o odbiorcy. Jest to bardzo niekorzystna postawa dla porozumiewania się. Odwrotnie jest, gdy nauczyciel prezentuje demokratyczny styl pracy. Takie zachowania sprzyjają komunikacji dwu- i wielostronnej. Jest to najbardziej pożądany styl wzajemnego kontaktowania się, który respektuje potrzeby obu partnerów. Chociaż należy też uwzględniać osobowość partnera, ponieważ różni ludzie wymagają różnego podejścia. Człowiek niezależny lubi samodzielnie organizować sobie pole i linię działania, natomiast ten o osobowości zależnej raczej oczekuje zewnętrznej inicjatywy, do której chętnie się przyłącza i nawet przyjmuje ją za swoją.

Sposoby porozumiewania się z rodzicami
Najczęstszy sposób porozumiewania się nauczyciela z rodzicami jest jednokierunkowy: od nauczyciela do rodzica. To nauczyciel jest nadawcą informacji, a rodzice jej biernymi odbiorcami. Wadą takiego nadawania jest to, że przekazywane przez nauczyciela informacje często docierają tylko do niektórych rodziców; innych mogą w ogóle nie dotyczyć lub być dla nich niezrozumiałe. Niekiedy są odczuwane jako ubliżające, skoro uniemożliwiają wyrażenie własnego stanowiska.

Innym sposobem porozumiewania się jest porozumiewanie dwukierunkowe. W tym przypadku rodzice mają możliwość zadawania pytań, wyrażania swoich opinii, uwag, ocen. Jest to sposób bliższy autentycznemu porozumieniu się nauczyciela i rodziców, jednak nie pozbawiony wad. Jeżeli jest on wykorzystywany w czasie indywidualnych kontaktów między opiekunami ucznia i podczas takiego kontaktu dojdzie do wymiany między nauczycielem a rodzicem, może zaistnieć porozumienie. Jednak w czasie kontaktów zbiorowych rzadko kiedy udaje się nauczycielowi korzystającemu z tego sposobu zaktywizować wszystkich rodziców. W czasie zebrań z wszystkimi rodzicami nauczyciel powinien skorzystać z wielokierunkowych sposobów porozumiewania się.

Jednym z nich jest dwukierunkowe porozumiewanie się w obrębie utworzonych między rodzicami par. Nauczyciel wysuwa problem, którego rozwiązania szukają w parach rodzice w czasie kilkuminutowego naradzania się. W tym czasie nauczyciel może podchodzić do coraz to innej pary rodziców, przysłuchiwać się i dodawać własne wypowiedzi. Inny sposób porozumiewania się nauczycieli i rodziców, umożliwiający aktywizację wszystkich uczestników spotkania, polega na doprowadzeniu do wymiany informacji w małych grupach. Odbywa się to w ten sposób, że nauczyciel prosi rodziców, aby przed wypowiedzeniem się przed uczestnikami spotkania zechcieli porozumieć się między sobą, dobierając się dowolnie w kilkuosobowe grupy.

Takie sposoby porozumiewania się przynoszą pożądane efekty, jeżeli nie ma w nich formalnego traktowania ze strony nauczyciela bądź rodziców. Możliwe są również do stosowania przez jakiś czas spotkania, bez niepotrzebnego przedłużania. Tak traktowane, mogą ożywić aktywność werbalną rodziców, zachęcić do zabierania głosu na forum klasy, jak również ułatwić lepsze wzajemne poznanie się.

Naturalni sprzymierzeńcy
Sposobem porozumiewania się, który daje równorzędne prawa wszystkim uczestnikom, ponieważ umożliwia dwu- i wielokierunkowe porozumiewanie się, jest sytuacja w której wszyscy uczestnicy interakcji wymieniają zdania, siedząc na krzesłach ustawionych w kształcie koła. Ten sposób ułatwia wspólne przedyskutowanie nurtujących nauczyciela i rodziców problemów.

Dobry kontakt nauczyciela i rodziców może przynieść wiele korzyści, przede wszystkim dziecku. Nauczycielowi umożliwi uzyskanie szerszych informacji o dziecku i jego środowisku rodzinnym. To pozwoli nierzadko zrozumieć motywy postępowania rodziców i dziecka, ich wybory oraz zachowania. Może też się okazać pomocne w opracowaniu skutecznego programu oddziaływania wychowawczego. Współpraca i porozumienie się między szkołą a domem jako dwoma podstawowymi środowiskami wychowawczymi to rozszerzenie wpływów wychowawczych nauczycieli i rodziców. Ponadto różne formy kontaktu nauczyciela z rodzicami pozwolą poznać wzajemne preferencje i oczekiwania edukacyjne, dowiedzieć się, co dla rodziców i nauczyciela jest ważne w wychowaniu, jaka jest ich hierarchia wartości.

Dobra współpraca z rodzicami uskrzydla nauczyciela, dodaje mu sił i dopinguje do dalszej pracy. Nauczyciel musi dostrzegać w rodzicach swoich naturalnych sprzymierzeńców w pracy podejmowanej z ich dziećmi. Uczeń, widząc, że rodzina i szkoła działają zgodnie, z większą powagą traktuje zalecenia i uwagi nauczyciela. Dobre wzajemne kontakty rodziców i wychowawcy wpływają korzystnie na edukację ucznia. Współudział rodziców w podnoszeniu wyników nauczania przejawia się zwłaszcza w zapewnieniu dziecku oparcia. Stałe zainteresowanie postępami dziecka w nauce, udzielanie mu właściwej pomocy w razie niepowodzenia, stały kontakt z wychowawcą sprzyjają edukacji dzieci. We współpracy rodziców i nauczycieli leży ogromna moc, którą dla dobra dzieci należy pobudzić i wzmocnić. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skuteczna edukacja opiera się na dialogu mądrych rodziców ze światłymi nauczycielami.