Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Ankieta jako metoda badań



Ankieta jest techniką gromadzenia informacji polegającą na wypełnieniu specjalnych kwestionariuszy, na ogół o wysokim stopniu standaryzacji. Na przygotowanie ankiety składają się następujące etapy: postawienie problemu, sformułowanie pytań, ułożenie instrukcji, badanie próbne, przygotowanie ostatecznej wersji ankiety. Informacje, które zamierza się zdobyć podczas badań, wyznaczają główny problem, jaki planuje się rozwiązać. Instrukcja zawiera informacje, kto przeprowadza badania, jaki jest główny cel badań, jak należy odpowiadać na poszczególne pytania, w jakim stopniu gwarantuje się anonimowość.


Formułowanie pytań jest etapem integralnie związanym z postawieniem problemu. Na ogół wymienia się dwa rodzaje pytań ankietowych: otwarte (wolne) i zamknięte (skategoryzowane) - alternatywne, dysjunktywne, koniunktywne. Pytania otwarte pozostawiają badanym osobom całkowitą swobodę wypowiedzi. Mogą one zwrócić uwagę badającego na nowe aspekty badanego zagadnienia. Pytania takie pozwalają ustalić hierarchię ważności problemów, w jakiej badane osoby postrzegają głównie wątek omawianej przez nich problematyki. Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy ankieta składa się z kilku pytań.

Pytania zamknięte podają gotowe odpowiedzi, przemyślane uprzednio przez badającego. Osoby badane dokonują jedynie wyboru spośród sugerowanych odpowiedzi. Odpowiedzi są tak dobrane, że wyczerpują na ogół wszystkie możliwe rozwiązania, jakie mogą się nasuwać w związku z postawionym pytaniem. Ułatwiają one pracę badającego.

Odmianą pytań zamkniętych są pytania alternatywne, które przewidują dwie możliwości odpowiedzi - pozytywną lub negatywną. Pytania te mogą być postawione tylko w związku z problemami, które można rozstrzygać na dwojakiej płaszczyźnie: albo się z nimi zgodzić ("tak"), albo odrzucić ("nie"). Możliwa jest trzecia ewentualność, dotycząca ustosunkowania się do danego problemu: można nie wiedzieć, czy należy się z nim zgodzić, czy go odrzucić ("nie wiem", "nie mam zdania").

Inną odmianą pytań zamkniętych są pytania dysjunktywne (wykluczające). Wymagają one od osób badanych dokonania wyboru więcej niż jednej z podanych odpowiedzi. Badani wybierają tyle odpowiedzi, ile poleca im ankieter. W tym celu są instruowani, aby podkreślili dwie, trzy lub więcej odpowiedzi.

Obok pytań otwartych i zamkniętych zdarzają się pytania półotwarte. Stanowią one pośrednią formę między wymienionymi rodzajami pytań. Pytanie półotwarte przewiduje ściśle określone odpowiedzi z jednoczesnym umożliwieniem osobom badanym swobodnego wypowiedzenia się. Najczęściej po wyliczeniu możliwych odpowiedzi pozostawia się miejsce na "inne" odpowiedzi. Podane wyżej pytania zostały wyróżnione na podstawie określonego sposobu odpowiadania na nie przez badane osoby. Zestawy możliwych odpowiedzi nazwane są kafeteriami.

Wymienione pytania nie wyczerpują wszystkich sposobów zbierania materiałów podczas badań ankietowych. Są również tzw. pytania filtrujące i kontrolne. Pierwsze pozwalają wyłączyć te osoby, które nie mają nic do powiedzenia w danej sprawie. Pytanie takie powinno poprzedzać pytanie zasadnicze, na które można odpowiedzieć "tak" lub "nie". Badany może kontynuować, jeżeli jego odpowiedź brzmi "tak". Pytania kontrolne pełnią rolę kontroli otrzymanych odpowiedzi. Są one zbieżne z treścią innych pytań, lecz różne w ich ujęciu słownym. Odpowiedzi na te pytania, które są sprzeczne z odpowiadającymi im treściowo pytaniami zasadniczymi, nie są brane pod uwagę w analizie materiału.

Badania próbne stanowią otwarty etap konstruowania ankiet. Są rodzajem badań kontrolnych. Mają dać odpowiedź, czy ankieta stanowi wystarczająco zobiektywizowane narzędzie badań, tzn. czy zamieszczone w niej pytania są dostatecznie jasne i jednakowo rozumiane, czy instrukcja umożliwia poprawne wypowiedzi i dostatecznie wyzwala ich szczerość, czy zadane pytania dostatecznie różnicują otrzymane wypowiedzi.

W klasie szkolnej nie należy nadużywać tego typu badań. Mogą one dotyczyć tylko zagadnień, które w obecnej sytuacji metodologicznej nie dają się zbadać bardziej rzetelnymi metodami, oraz tych, w sprawie których badane osoby są w stanie wypowiedzieć się w sposób rzeczowy i rzetelny. Należy unikać tematów drażliwych, np. wkraczających w osobistą sferę intymności badanych osób.

Pytania muszą być komunikatywne, czyli zapewniać bezpośrednie wzajemne porozumienie między badanym a badającym. Należy zadbać, aby pytania były formułowane w sposób zrozumiały dla badanych, nie były zbyt trudne do odpowiedzi, uwzględniały rzeczywiste możliwości badanych, nie były sugestywne, czyli nie sugerowały oczekiwanych przez ankietera odpowiedzi; pytania nie mogą też być zabarwione emocjonalnie, a w przypadku pytań zamkniętych - powinny wyczerpywać wszystkie możliwości, uwzględniały szczegółowo problemy związane z zasadniczą problematyką, rezygnując z ogólnikowości na rzecz bliżej skonkretyzowanych ujęć.

Pytania powinny być zapisane w poprawnej kolejności. Muszą one stanowić pewną zwartą i logiczną całość. Należy je starannie przygotować, wydrukować, rozdać badanym osobom, podać instrukcję wypełnienia łącznie z zapewnieniem o dyskrecji.

Nawet najbardziej przemyślane pytania ankietowe nie dają gwarancji otrzymania rzetelnych odpowiedzi. Również ocena otrzymanego materiału musi być przemyślana, a wnioski nie mogą wypływać z pobieżnej analizy wyników ankiety.



Agnieszka Nowicka
Publiczna Szkoła Podstawowa w Stypułowie





Marzec 2004
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Egzaminy będą coraz mniej ważne

Katarzyna Hall 18 Kwiecień 2014

Majowa odsłona "Cyfrowej Wyprawki": Fundacja Panoptykon zaprasza na warsztat

Redakcja portalu 18 Kwiecień 2014

Pierwsza część bezpłatnego podręcznika gotowa

Redakcja portalu 17 Kwiecień 2014

Dlaczego MEN boi się podręcznikowej konkurencji?

Redakcja portalu 17 Kwiecień 2014

Ruszył konkurs plastyczny "Natura 2000 i przyroda mojego regionu"

Redakcja portalu 16 Kwiecień 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Test pierwszy

Piotr 08 Kwiecień 2014, 14:40

Refleksje terapeuty uzależnień

Bogumiła Hawryluk 02 Marzec 2014, 18:50

PISA - czy(j) sukces?

Piotr Zamojski 28 Styczeń 2014, 15:35

Co wpływa na decyzje Polaków o edukacji? - rozmowa z dr Agnieszką Chłoń-Domińczak, liderem Zespołu Edukacji i Rynku Pracy IBE

Mirek M 19 Grudzień 2013, 12:27

Pozorna edukacja w rzeczywistym świecie

Piotr Bińczak 11 Grudzień 2013, 15:23

SPOŁECZNOŚĆ

Powrót do góry