Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności



Zajęcia korekcyjno-wyrównawcze z matematyki

Z badań nad zjawiskiem występowania trudności w nauczaniu matematyki i sposobach zapobiegania im wynika, że oprócz określenia kompetencji matematycznych uczniów w pierwszym latach nauki szkolnej niezbędne jest diagnozowanie umiejętności matematycznych już u dzieci przedszkolnych. Pozwala to bowiem na zaradzenie przyszłym niepowodzeniom.

Na przebieg procesu uczenia matematyki mają wpływ takie czynniki, jak możliwości dziecka, kontekst sytuacyjny, postępowanie nauczyciela i ogólna atmosfera w klasie. O trudnej sytuacji edukacyjnej ucznia mówi się wtedy, kiedy zostaje zachwiana równowaga między możliwościami dziecka a wymaganiami zewnętrznymi. Nie trudno wówczas o wywołanie nieznośnej dla dziecka sytuacji przeciążenia, przeżywania konfliktów i deprywacji.

Pierwsze skutki doświadczanych trudności nie zawsze są dla dziecka negatywne, mogą np. sprzyjać mobilizacji, polepszać sprawność procesów myślowych i jakość wykonania zadań. Trwające dłużej, wywołują złe konotacje: zakłócają przebieg procesów przyswajania wiedzy. Dlatego ważne jest, by nauczyciele i rodzice zwracali uwagę na pierwsze sygnały świadczące o trudnościach dziecka w zrozumieniu podstaw matematyki. Wczesne rozpoznanie problemów, z jakimi boryka się dziecko, pozwala na szybkie wprowadzenie działań korekcyjno-wyrównawczych, które zapobiegają negatywnemu wpływowi pierwszych niepowodzeń na stosunek do samego przedmiotu i umożliwiają dzieciom budowanie rzetelnych podstaw do dalszej nauki.

Istotą uczenia się matematyki jest rozwiązywanie zadań. Konieczność rozwiązywania zadań matematycznych można uznać za sytuację trudną, gdyż wiąże się z pokonywaniem pewnych zawiłości umysłowych i wymaga uruchamiania strategii adaptacyjnych. Jeżeli dziecko potrafi pokonać samodzielnie trudy zgłębiania zasad matematyki, mówi się o trudnościach „zwyczajnych”, które przeżywają wszystkie dzieci. Ale wiele dzieci, mimo wysiłku, nie potrafi poradzić sobie nawet z łatwymi zadaniami. W takich przypadkach mówimy o specyficznych trudnościach w uczeniu się matematyki. Charakteryzują je typowe zachowania jednostek w sytuacjach trudnych, którymi są bierność, wycofanie lub przeciwnie – nadaktywność i agresja. Dzieci, które znalazły się w takiej sytuacji, potrzebują fachowej pomocy ze strony dorosłych. Jeśli jej nie otrzymają w porę, pojawią się dodatkowe blokady w uczeniu się i – ostatecznie – następuje zwolnienie rozwoju umysłowego.  

Dojrzałość do uczenia się matematyki

Z wieloletnich badań Gruszczyk-Kolczyńskiej (1994) wynika, że zdecydowana większość dzieci doznających specyficznych trudności w uczeniu się matematyki rozpoczyna naukę w szkole bez należytej dojrzałości do jej uczenia się. Pojęcie „dojrzałość do uczenia się matematyki” jest podrzędne w stosunku do pojęcia „dojrzałość szkolna” i określając je, należy uwzględnić właściwości rozwoju dzieci i wymagania szkoły. Do istotnych wskaźników dojrzałości do uczenia się matematyki zalicza się:
• świadomość, w jaki sposób należy liczyć przedmioty; niepowodzeń doznają dzieci, które nie potrafią rozróżnić błędnego liczenia od poprawnego, a także nie umieją dodawać i odejmować na palcach do dziesięciu;
• odpowiedni poziom rozumowania operacyjnego; przyczyną trudności są opóźnienia w rozumowaniu operacyjnym, w stosunku do czasu rozpoczynania nauki w szkole. Jak pokazują wyniki badań, mniej niż połowa (czasami jest to zaledwie niewiele więcej niż jedna trzecia) siedmiolatków znajduje się na poziomie operacji konkretnych w zakresie wymaganych przez szkołę matematycznych umiejętności.
• zdolność funkcjonowania na poziomie symbolicznym i ikonicznym; szkolne nauczanie preferuje słowo i obraz. Dziecko rzadko ma okazję sprawdzić w realnym działaniu to, co zostało powiedziane, zapisane lub pokazane w formie graficznej;
• stosunkowo wysoki poziom odporności emocjonalnej na sytuacje trudne; dzieci mało odporne nie wytrzymują napięć, które często towarzyszą rozwiązywaniu nawet łatwych zadań;
• należyta sprawność manualna, precyzja spostrzegania i koordynacja wzrokowo-ruchowa; jeżeli dziecko nie potrafi wykonywać prostych rysunków i konstrukcji z klocków ani wyszukać potrzebnej strony w podręczniku, to może mieć poważne kłopoty na lekcjach.

Najpierw – diagnozowanie


W przypadku zaobserwowania nadmiernych trudności lub niepowodzeń w uczeniu się matematyki należy przeprowadzić badania diagnostyczne dziecka, których wynikiem jest zaplanowanie działań wspomagających. Trzeba zacząć od opisu funkcjonowania dziecka w szkole, a następnie scharakteryzować jego zachowanie podczas samodzielnego rozwiązywania zadań matematycznych w ławce, przy tablicy wobec całej klasy lub podczas rozwiązywania zadań w mniejszych zespołach. Ważne są także spostrzeżenia nauczycieli i rodziców dotyczące zachowań dziecka podczas nauki innych przedmiotów.

Kolejnym krokiem jest analiza poziomu wiadomości i umiejętności matematycznych dziecka. Należy ustalić, co dziecko umie, oraz ocenić, w jakim stopniu jest to zgodne z wymaganiami obowiązującymi na lekcjach matematyki. Pomocna jest tu opracowana przez Gruszczyk-Kolczyńską specjalna metoda diagnozowania poziomu wiadomości i umiejętności matematycznych dzieci w klasach I-III. Pozwala ona określić, jakie zadania mieszczą się w sferze najbliższego rozwoju dziecka, a także wniknąć głębiej w rzeczywiste przyczyny niepowodzeń w uczeniu się matematyki.
 
Następny etap badań diagnostycznych polega na określeniu efektu przedszkolnej edukacji matematycznej. Zauważmy, że edukacja szkolna nie rozpoczyna się w „punkcie zerowym” rozwoju dziecka. Nauka szkolna rozpoczyna się w określonym momencie, po przebyciu przez dziecko okresów wcześniejszych. Bardzo ważne są doświadczenia logiczne i matematyczne wyniesione z tych wcześniejszych okresów.

Ostatnim krokiem procesu diagnozowania trudności w uczeniu się matematyki jest wyjaśnienie źródeł pochodzenia nieprawidłowości w funkcjonowaniu dziecka. Na podstawie analizy warunków następuje nakreślenie psychologicznego życiorysu dziecka. Tylko możliwie pełna diagnoza stanowić może dobrą podstawę działań naprawczych.

Odpowiedzi na pytania ankiety pozwalają określić poziom rozwoju umysłowego i psychicznego dziecka, jego możliwości nadawczo-odbiorcze i wykonawcze, takie jak współpraca oka i ręki oraz zakres reakcji na znalezienie się w sytuacji trudnej, wymagającej zwiększonego wysiłku intelektualnego. Kolejne zadanie polega na określeniu praktycznych doświadczeń w przedszkolnej lub domowej edukacji matematycznej, są one bowiem bardzo ważne w rozwoju logicznego rozumowania dziecka.

Zajęcia korekcyjno-wyrównawcze

Zajęcia korekcyjno-wychowawcze są to działania interwencyjne podejmowane w ramach danego systemu wychowawczego. Obejmują one dzieci, które mają niebawem rozpocząć naukę szkolną, ale nie osiągnęły jeszcze odpowiedniej dojrzałości szkolnej oraz uczniów, którzy, mimo starań i wysiłków nauczycieli i pedagogów, nie potrafią podołać wymaganiom szkolnym, a zwłaszcza uporać się z trudnościami na lekcjach matematyki. Te zajęcia należy przygotować w sposób przemyślany, uwzględniając ustalenia psychologii rozwojowej, dotyczące np. stadium rozwoju umysłowego, jak i wcześniejsze doświadczenia praktyczne poszczególnych dzieci.

Tylko przestrzegając pewnych zasad, np. stawianie zadań i wymagań na miarę tzw. strefy najbliższego rozwoju, oraz dzięki szerokiej współpracy z opiekunami dziecka, przebywającymi z nim w domu na co dzień, a także pełnej akceptacji dziecka i dobrego z nim kontaktu można odnieść sukces w planowanych zajęciach uzupełniających. Podstawą opracowania całościowego programu jest zarówno wynik diagnozy przeprowadzonej przed rozpoczęciem zajęć korekcyjnych z dzieckiem, jak też świadomość tego, co dziecko powinno sobą reprezentować po zakończeniu zajęć, aby mogło sprostać wymaganiom szkolnym.

Niezależnie od tego, jak długo trzeba prowadzić zajęcia korekcyjno-wyrównawcze z danym dzieckiem, można wyróżnić ich dwa etapy: pierwszy, psychoterapeutyczny, nastawiony na korygowanie i rozwinięcie rozwoju procesów związanych z myśleniem matematycznym, i drugi – polegający na zaszczepianiu wiadomości i ćwiczeniu umiejętności matematycznych. Skuteczną metodą zajęć korekcyjno-wyrównawczych jest naprzemienne układanie i rozwiązywanie różnorodnych zadań przez dorosłego i dziecko. Metoda ta powstała na podstawie badań Schaffera, które pokazały, że wykonywanie zadań przez dzieci, które wchodzą w interakcje z dorosłymi, przewyższa poziom osiągany przez nie w samodzielnej pracy.

Pomocne okazuje się również zastosowanie metod czynnościowych w budowaniu bazy wiadomości i umiejętności matematycznych dzieci. Zadania dotyczące pojęć matematycznych mają charakter problemowy, aby dziecko mogło je rozwiązywać, opierając się na konkretnych działaniach. Kolejne czynności wykonywane podczas rozwiązywania zadań można przekazywać za pomocą rysunku, a potem opisać słowami. Takie przechodzenie z jednego poziomu na drugi ułatwia zrozumienie zasad matematyki i tego, co jest jej istotą.

Preferowanymi formami zajęć korekcyjno-wyrównawczych powinny być, ze względu na ich wyjątkowe znaczenie dla rozwoju dzieci, gry i zabawy związane z konkretnymi sytuacjami życiowymi oraz konstruowane specjalnie dla potrzeb edukacji matematycznej (Smykowski 2003; Gruszczyk-Kolczynska 1994). Dzieci podejmują zabawyz silnej motywacji wewnętrznej – w celu bycia najlepszym w dziedzinie, której dotyczy zabawa. Na tym czynniku można budować zadania pomagające w przezwyciężaniu trudności w nauce małych dzieci.

Pomyślne na ogół wyniki zajęć korekcyjno-wyrównawczych dają nadzieję na zmianę na lepsze losów sporej grupy dzieci. Nie znaczy to oczywiście, że wszystko w tej dziedzinie już zostało zrobione. Przed psychologią edukacji stają wciąż nowe wyzwania, jak np. gwałtowne przemiany w rozwoju technologii informacyjnej, pojawiają się nowe zależności między człowiekiem a wytwarzaną przez niego wiedzą.

Szkoła musi więc także zmienić perspektywy patrzenia na własne działania i określić na nowo swoje zamierzenia tak, by pomóc uczniom w zbudowaniu kompetencji pomagających im w odnalezieniu swojego miejsca w zmieniającym się świecie. Postuluje się np. odejście od badania nabywania przez uczniów w szkole pojęć naukowych na rzecz konstruowania osobistych relacji ze światem zewnętrznym. A w tej dziedzinie język matematyki i myślenie matematyczne odgrywają niebagatelną rolę! Problematyka diagnozowania trudności w uczeniu się matematyki i planowania działań naprawczych, jak widać, jest w pełni aktualna.


Berenika Korcz
Uniwersytet im Adama Mickiewicza w Poznaniu


Literatura

1. E. Gruszczyk-Kolczyńska, Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki, WSiP, Warszawa 1994.
2. D. Klaus-Stańska, Konstruowanie wiedzy w szkole, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2002.
3. J. Piaget, Studia z psychologii dziecka, PWN, Warszawa 1996.
4. H.R. Schaffer, „Epizody wspólnego zaangażowania jako kontekst rozwoju poznawczego”, [w:] A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi
i przedmiotów, Zysk i S-ka, Poznań 1994.
5. H. Siwek, Czynnościowe nauczanie matematyki, WSiP SA, Warszawa 1998.
6. B. Smykowski, „Porządek rozwoju funkcji psychicznych a dynamika form działalności dziecka”, Edukacja 2003, 1 (81).
7. B. Ziółkowska, „Sytuacja edukacyjna jako sytuacja trudna”, „Edukacja” 2003/1 (81).




 

Listopad 2005
REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Czy nasz mózg się zmienia?

Colin Rose 30 Lipiec 2014

Zapisy regulujące warunki i sposoby oceniania trafiają do ustawy

Redakcja portalu 29 Lipiec 2014

Młodzież i Internet. Tożsamość w kulturze cyfrowej

Redakcja portalu 29 Lipiec 2014

"Solidarność" oświatowa apeluje ws. zbyt licznych klas

Redakcja portalu 28 Lipiec 2014

NIK o zapobieganiu patologiom w szkołach

Redakcja portalu 28 Lipiec 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Neuroniada

~ icd 9 code for low testosterone(Gość) z: http://www.cos-clan.de/index.php?mod=users&action=view&id=4987 30 Lipiec 2014, 22:31

W edukacyjnej sieci

~ hcg weight loss world(Gość) z: http://kassandrarosales.xtgem.com/Blog/__xtblog_entry/1 30 Lipiec 2014, 22:01

Platforma internetowa w warsztacie nauczyciela przedmiotów zawodowych

Janusz Przybył 20 Czerwiec 2014, 09:58

Wpływ reformy systemu edukacji na kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego

~ Piotr(Gość) z: http://www.etendard.pl 13 Czerwiec 2014, 11:11

Konferencja naukowa upowszechniająca rezultaty projektu "Dobra praktyka kluczem do profesjonalizmu w edukacji"

~ Jacek(Gość) 13 Czerwiec 2014, 10:53


Powrót do góry