Cechy i oceny

Można z tego wywnioskować, że nasza ocena bardziej zależy od danej chwili, aniżeli jest wyrazem ogólnego optymizmu.
Każdy nawet minimalny kontakt z drugim człowiekiem dostarcza nam dużej ilości danych o tym człowieku. Danych, które zauważamy, interpretujemy, one same zaś służą nam do oceny drugiej osoby. Dane te to między innymi wygląd fizyczny (rysy twarzy, ogólna atrakcyjność fizyczna), wskaźnik tożsamości społecznej (przynależność do grupy etnicznej, narodowej, społecznej, pełnione role społeczne i zawodowe), ekspresyjne zachowanie, przeważnie o charakterze niewerbalnym (mimika, pantomimika), przekazy z drugiej ręki.

Wyróżniamy dwie podstawowe klasy interpretacji informacji społecznej. Interpretacja deskryptywna (opisowa analiza diagnostyczna) jest orientacją podmiotu na temat obiektywnych właściwości ludzi, przedmiotów czy zdarzeń; właściwości te mogą być też ukryte, ale można je wywnioskować. Interpretacja afektywna (oceniająca) to orientacja poznającego podmiotu w wartościach spostrzeganych osób lub zdarzeń z punktu widzenia jego osobistych celów i wartości.

Jeżeli dany obiekt okazuje się zgodny z naszymi dążeniami, postanowieniami, to oceniamy go pozytywnie, jeśli zaś stoi nam na przeszkodzie i blokuje realizację osobistych dążeń bądź też jest niezgodny z własnymi postawami, to oceniamy go negatywnie. Liczne dane przekonują nas, iż spostrzegając innych, kierujemy się obydwoma tymi rodzajami znaczeń informacji społecznej. Związek deskryptywnego i afektywnego znaczenia pojęć opisujących ludzkie cechy można przeanalizować na przykładzie skłonności do podejmowania ryzyka. To, jak człowiek zapatruje się na ryzyko, można rozważyć dwojako: czy człowiek ryzykuje, czy też nie ma skłonności do podejmowania ryzyka, albo – czy skłonność ta bądź jej brak ma charakter umiarkowany czy też krańcowy.  

Jak wykazują badania, skrajnym znaczeniom deskryptywnym towarzyszą na ogół ujemne znaczenia afektywne, podczas gdy umiarkowanym znaczeniom deskryptywnym towarzyszą dodatnie znaczenia afektywne. Można zatem wywnioskować, że ludzie mogą się godzić co do istoty jakiegoś obiektu, a mimo to ich ocena będzie się różnić.

Na przykład członkowie antagonistycznych grup społecznych mogą się zgadzać co do właściwości zarówno własnej grupy, jak i antagonistycznej, a mimo to faworyzować własną grupę. I tak: zarówno Filipińczycy, jak i Japończycy zamieszkujący Filipiny zgadzają się co do tego, że rodowitych Filipińczyków charakteryzuje skłonność do nadmiernie wyrażanej emocji, chociaż sami Filipińczycy określają tę swoją cechę jako spontaniczność, którą z kolei Japończycy nazywają brakiem samokontroli. Podobnie obie grupy narodowościowe zgadzają się z opinią, że Japończycy odznaczają się niechęcią do okazywania uczuć, ale sami Japończycy uważają to za dobrą cechę.

Informacja interpretowana na sposób deskryptywny przez jednego człowieka może być również zinterpretowana deskryptywnie przez inną osobę. Przykładem może być tu test sortowania par przymiotników składający się z kilkudziesięciu par określeń ludzkich cech. Każda para spełnia dwa kryteria – oba określenia są podobnie deskryptywnie w tym sensie, że odnoszą się do umiarkowanego i skrajnego natężenia tej samej właściwości, na przykład „odważny – lekkomyślny”, a ponadto są one przeciwstawne afektywnie (jedno określenie jest negatywne, skrajne), podczas gdy drugie jest pozytywne (umiarkowane).

Osoby badane miały podzielić te pary określeń na podobne i przeciwstawne pod względem znaczenia. Gdy decydowały, że jakaś para takich określeń jest podobna, było to traktowane jako skłonność do kierowania się znaczeniem deskryptywnym. Jeśli zaś uznały, że para jest przeciwstawna, traktowano to jako skłonność do kierowania się znaczeniem afektywnym.

Stwierdzono, że niektórzy badani wszystkie pary klasyfikowali jako podobne, kierowali się więc znaczeniem deskryptywnym, podczas gdy inni wszystkie pary uznali za przeciwstawne, a więc kierowali się znaczeniem afektywnym. Większość badanych kierowała się jednak obydwoma rodzajami znaczeń. Ludzi, którzy preferują afektywne znaczenie informacji, charakteryzuje zazwyczaj mniejsza złożoność poznawcza.


Joanna Szenejko
Piaseczno