Nauczyciel profesjonalista

Dr Nasher z wykształcenia jest psychologiem społecznym, więc domeną jego badań są wzajemne interakcje osób oraz jednostek wobec szerszych grup społecznych. Badał również wpływ, jaki możemy wywierać na osoby, z którymi się stykamy. W przypadku nauczycieli, kluczowe jest zdanie sobie sprawy z tego, że dostarczają „niewidzialnej” usługi, więc głównym punktem, na który zwracają uwagę ich klienci są właśnie oni. Największym lękiem współczesnych profesjonalistów, szczególnie wyższego szczebla, jest właśnie to, że będą przez innych postrzegani jako niekompetentni. To przeświadczenie dotyczy też często nauczycieli, którzy za wszelką cenę starają się ukryć braki w swojej wiedzy, mimo, że przy obecnym tempie narastania informacji nikt nie jest w stanie wszystkich ich przyswoić. Pananceum na ten niepokój jest takie pokierowanie własnym zachowaniem i wizerunkiem, aby emanował z niego profesjonalizm i opanowanie. Warto dodać tutaj, że nie chodzi wcale o udawanie kompetencji, których nam brak, ale o jak najlepsze wyeksponowanie tych, które posiadamy. Tylko wtedy inni będą mogli je dostrzec i odpowiednio docenić. Zostało już wielokrotnie udowodnione, że uczniowie lepiej uczą się, kiedy postrzegają swojego nauczyciela jako osobę kompetentną.
 

Ciekawe jest to, że dla wizerunku profesjonalisty wcale nie tak bardzo ważne są efekty jego pracy. Porażka lub sukces niekoniecznie będą przesądzać o uznaniu danej osoby za kompetentną. W końcu nawet najlepszego lekarza możemy usprawiedliwić po nieudanej operacji, jeżeli ufamy, że dołożył wszelkich starań, aby się powiodła. Tak naprawdę bowiem, samej kompetencji jako takiej nie da się pokazać innym, w związku z czym jedyne nad czym można pracować to kompetencja postrzegana (z ang. perceived competence). Podstawową techniką, którą można zastosować to wzniecanie w odbiorcach wysokich oczekiwań, nawet jeżeli nie do końca jesteśmy w stanie je spełnić. Nawet w przypadku niepowodzenia, lepiej wypadniemy, niż gdybyśmy od samego początku zakomunikowali brak wiary w swoje możliwości. Żeby budować swój wizerunek profesjonalisty warto zastosować trzy podstawowe techniki:
1. Pozbyć się lęku przed popełnieniem błędu: jedną z największych obaw większości ludzi jest lęk przed popełnieniem błędu i dlatego właśnie starają się powstrzymywać od wszelkich zmian, jeżeli nie są konieczne. Najlepszym przykładem takiej sytuacji jest przewaga, jaką w wyborach mają zawsze politycy, którzy piastowali już stanowisko, o które się ubiegają i chcą zostać wybrani na kolejną kadencję. Wynika z tego prosta strategia, którą można streścić jako „nie staraj się być dobrym wyborem. Wyeliminuj wszystko, co sprawia, że możesz być złym wyborem”. Podejmując się jakiegoś działania, trzeba skupiać się na jego wykonaniu, a nie na możliwym błędzie.
2. Efekt ocz ekiwania: większość ludzi, którzy otrzymują jakąś opinię lub informację o innych, stara się raczej ją potwierdzić, niż wykazać że jest nieprawdziwa (często podświadomie). Wszystko to działa trochę jak samospełniająca się przepowiednia. W związku z tym, jeżeli wzbudzi się w swoich odbiorcach przekonanie, że jesteśmy kompetentni, będą skłonni doszukiwać się potwierdzenia tego faktu. Doskonale sprawdza się to w odniesieniu do nauczycieli, którzy często wychodzą z założenia, że efekty ich pracy mówią same za siebie. Niestety, w rzeczywistości każdy, nawet najlepszy specjalista, musi zadbać o to, żeby otoczenie zostało odpowiednio poinformowane o jego sukcesach.
3. Koniec ze skromnością : deklarując dystans do swoich umiejętności, możemy wydać się niekompetentni, a wtedy osoby, z którymi współpracujemy, podświadomie będą szukały na to dowodów, zgodnie z efektem oczekiwania. Oczywiście nie należy przekraczać tutaj granic zdrowego rozsądku i obiecywać rzeczy, które są poza naszymi możliwościami. Skromność można natomiast wyrażać w odniesieniu do cech, które nie mają związku z naszym profesjonalizmem.
4. Nie daj się powiązać z negaty wną sytuacją: mimo, że nie należy ich zakładać, błędy i porażki nieraz się zdarzają. Nie muszą jednak automatycznie oznaczać, że straciliśmy nasz profesjonalny wizerunek bezpowrotnie. Warto zdawać sobie sprawę z tzw. efektu „halo”, który oznacza, że otoczenie może wpłynąć na postrzeganie cech zupełnie od niego niezależnych. Ten efekt wykorzystuje się w reklamach, gdzie np. samochody prezentowane przez piękne modelki są postrzegane nie tylko jako ładniejsze, ale też szybsze. W związku z tym, przekazując złe wiadomości najlepiej nie robić tego osobiście (jeżeli nie są wyjątkowo ważne) i starać się odwrócić uwagę osoby, której je przekazujemy (zgodnie z szekspirowskim powiedzeniem, że zła wiadomość ma wpływ na tego, kto ją przekazuje). W sytuacji odwrotnej, czyli powiadamiania o sukcesie, należy zwrócić na siebie jak największą uwagę i zawsze przekazywać wiadomości osobiście, a najlepiej ustnie.

Wskazówki i teorie o których mówił dr Jack Nasher są bardzo uniwersalne, mimo, że dotąd odnosił je zazwyczaj raczej do menedżerów i ludzi biznesu. Jednak znajdują zastosowanie również na polu edukacyjnym, gdzie coraz częściej nauczyciele postrzegani są jako usługodawcy, a dyrektorzy szkół muszą stawić czoło trudnemu zadaniu zarządzania szkołą.


Agnieszka Andrzejczak