Integralność moralna

Integralność moralna jest zjawiskiem, którego znaczenie uznawano już w starożytności. Jezus szydził z Faryzeuszy, którzy głosili szczytne hasła religijne a sami nie stosowali się do głoszonych zasad. W innym fragmencie Biblii znajdujemy metaforę związaną z mieszaniem dobrego i złego wina. Nawet niewielki dodatek złego wina czyni z dobrego wina - złe wino.

W popkulturze także znajdujemy troskę o integralność moralną. Phil Collins w światowym hicie opisuje historię charyzmatycznego lidera religijnego, który prowadzi podwójne życie. Na ekranie telewizora milionom wyznawców przekazuje dobrą nowinę, a w życiu prywatnym zdradza żonę, prowadzi pokątne interesy itp. Dobrą ilustracją tego zagadnienia jest opisywany przez prasę w styczniu 2008 roku przypadek marszałka województwa warmińsko-mazurskiego. Osoba ta w kampanii wyborczej szafowała hasłami związanymi z ograniczeniem wydatków państwa na administrację publiczną, takimi, jak: „Koniec bizantyjskiego przepychu władzy!” Po objęciu funkcji urzędnik ten nie zauważył, że sam stał się antytezą swoich haseł wyborczych. Codziennie samorządowa Skoda Superb z kierowcą dowoziła zamieszkałego o 60 kilometrów od Olsztyna marszałka codziennie na 8.00 do pracy. Dziennikarze obliczyli, że koszt tego luksusu wynosił 5 tys. zł miesięcznie. Po interwencji marszałek zrobił właściwy krok: wynajął kawalerkę w Olsztynie.

Jeśli spojrzymy na problem integralności moralnej poprzez pryzmat zarządzania wiedzą to okaże się, że istotnym problemem, z jakim należy się zmierzyć badając zarządzanie wiedzą w oświacie, jest fakt, że istnieją dwa komponenty teorii działań każdej jednostki ludzkiej: teorie głoszone oraz teorie stosowane. We wszelkiego rodzaju badaniach opinii należy brać pod uwagę ten fakt. Pewnym półśrodkiem, który pomóc może w odkryciu teorii stosowanej jest zadawanie pytań pośrednich. Oto przykład:

Pytanie bezpośrednie:
„Czy jest Pan/Pani osobą czystą?”
(wg teorii głoszonej niemal każdy uzna siebie za osobę czystą)

Pytanie pośrednie:
„Ile wydaje Pani miesięcznie pieniędzy na papier toaletowy?”

Pytania pośrednie mogą dotyczyć tzw. artefaktów, a więc pośrednich dowodów na potwierdzenie teorii wyznawanych.
Skutkiem rozdźwięku pomiędzy teoriami głoszonymi a wyznawanymi jest brak integralności moralnej.Wśród możliwych wyjaśnień takiego zjawiska można by wyróżnić:
- Doświadczenia z dzieciństwa, w których pojawiał się rozdźwięk pomiędzy wychowaniem oferowanym przez szkołę vs wychowaniem ze strony rodziców. Podobny skutek mogły dać odmienne poglądy samych rodziców na wychowanie (np. zasadniczy, surowy ojciec vs spolegliwa, wybaczająca wszystko matka).
Niskie poczucie własnej wartości – zachowania amoralne są wówczas formą kompensowania krzywd z dzieciństwa. Dana osoba świadomie i z premedytacją „oszukuje system” w akcie „zemsty” na tym systemie (tzn. „społeczeństwie”) za krzywdy doznane wcześniej.
 

- Doświadczenia zawodowe, szczególnie z czasów PRL: kariera w PZPR kolidowała z przynależnością do Kościoła Katolickiego, więzi towarzyskie kolidowały z ambicjami zawodowymi (np. służba bezpieczeństwa wymagała donoszenia na współpracowników w zamian za korzyści np. wydanie paszportu). Z tego punktu widzenia głośne w mediach działania na temat lustracji mają sens w przypadku, gdy odkrywają ważny aspekt osobowości czynnych jeszcze zawodowo osób – ich stopień integralności moralnej. Warto dodać, że próba zlustrowania środowiska pracowników naukowych na uczelniach zakończyła się zaniechaniem. Proces został przerwany przed ujawnieniem nazwisk. Lustracja pod hasłem oceny integralności moralnej ma o wiele większy sens niż lustracja jako zemsta.Niski poziom zaufania w społeczeństwie polskim. Skutkuje on tendencją do łamania reguł gry w przeświadczeniu, że nie warto być „jedynym naiwnym”, „wszyscy tak robią”.
 

Jan Fazlagić

  Cały artykuł w "EDUKACJA i DIALOG" czerwiec 2009