Uczeń jako wartość i indywidualność

Edukacja, jeśli ma być owocna, powinna w pełni docenić osobę ucznia, jego indywidualność i wartość. Podstawą do przeprowadzenia analiz w niniejszym studium są wyniki badań ankietowych wśród uczniów, przeprowadzonych w roku szkolnym 2008/2009, w ramach szczecińskich warsztatów edukacyjnych dla Sieci Szkół Przyjaznych, pod patronatem Polskiego Stowarzyszenia Rodziców.

1. Jak młodzież rozumie słowo „wartość”?
Młodzież definiując słowo „wartość” wskazuje na dwa jego wymiary: materialny i duchowy. Pierwszy z wymienionych obejmuje ogół rzeczy, które mają swoją cenę i wartość użytkową. Drugi z nich - duchowy, obejmuje takie sfery jak rodzina, zdrowie, miłość, odwaga, wiedza itp. Większość badanych (60%) skłonna jest częściej przypisywać pojęciu „wartość” wymiar materialny. Natomiast 40% badanych wskazywała na wymiar duchowy jako dominujący, uznając wartość za coś bezcennego, czego nie można nabyć za pieniądze (np. miłość, przyjaźń, człowieczeństwo).

2. Dla jakich wartości warto żyć?

Młodzież odpowiadając na pytanie: „Czemu warto poświęcić własne życie, żeby na starość niczego nie żałować?”, udzieliła zróżnicowanych jakościowo odpowiedzi. Część uczniów akcentowała wartości utylitarne, np. pieniądze, sławę, karierę zawodową, wzbudzanie podziwu u innych ludzi. Większość uczniów upatrywała wartości w takich działaniach jak: poświęcanie się dla Ojczyzny i innych ludzi, życie w zgodzie z samym sobą, wierność wyznawanym wartościom i ideałom. Wiele osób podkreśliło, że warto żyć pięknie, mądrze i godnie oraz tak, by ma starość nie mieć wyrzutów sumienia.

3. Podążanie własną drogą życiową

Większość badanych zamierza realizować własne cele uznając, że „to cudowne dążyć przez życie tak, jak kiedyś ty sam sobie wyobraziłeś”. Jedynie 17% badanych waha się i nie wie, czy pójdzie w swoim życiu własną drogą. Z analizy wypowiedzi respondentów wynika, że realizowanie swojej drogi życiowej jest wyrazem wierności samemu sobie, swoim marzeniom i planom. Wypowiedzi wskazują na deklarowaną przez młodych ludzi niezależność od opinii i nacisków rodziców w kwestii wyboru drogi życiowej.

4. Jakie wartości młodzi ludzie dostrzegają w sobie?
Na pytanie: „Co w Tobie samym jest wartościowego i cennego?” - młodzież wymienia liczne cnoty, przymioty charakteru i pozytywne strony swojej osobowości. Z wypowiedzi uczniów można wywnioskować, jak wiele jest w nich idealizmu, piękna, dobra i nadziei, a także szacunku i otwarcia na świat innych ludzi. Młodzi ludzie wymieniają przywiązanie do wartości, dążenie do zamierzonych celów, nonkonformizm i tolerancję. Najczęściej wymieniane przez młodych ludzi walory i zalety to: poszanowanie innych i szacunek dla własnej osoby, szczerość, bezpośredniość i bezinteresowność, wyrozumiałość i tolerancja, miłość i przyjaźń, życzliwość i koleżeństwo, inteligencja i pracowitość oraz prawdomówność.

5. Praca nad swoimi słabościami

Praca nad sobą, swoim charakterem i osobowością jest podstawą samodoskonalenia i urzeczywistniania niepowtarzalnej drogi życiowej. Dostrzeżenie słabszych stron swojej osobowości jest aktem odwagi, a praca nad nimi – dowodem determinacji i mądrości życiowej. Młodzi ludzie chcą pracować nad takimi aspektami zachowania jak:
- niecierpliwość,
- skłonność do krytykowania innych,
- brak systematyczności,
- brak pewności siebie i niezdecydowanie,
- słabość do słodyczy i fast foodów,
- nerwowość, stresowanie się z błahych powodów,
- brak wiary w siebie,
- brak odwagi wyrażania swojego zdania,
- lenistwo.

Michał Józef Kawecki

 Cały artykuł w "EDUKACJA i DIALOG" czerwiec 2009