Od redaktora

Bez kształcenia w szkole postaw obywatelskich i wspierających tworzenie kapitału społecznego, nie jest możliwa dynamiczna modernizacja kraju.

Aktualny numer naszego miesięcznika jest z jednej strony prezentacją dorobku projektu „Społeczeństwo obywatelskie zaczyna się w szkole”, z drugiej głosem w debacie na temat kondycji polskiej szkoły.

O wartości i potrzebie realizacji projektów kształcących postawy obywatelskie świadczą pozytywne opinie i wysokie oceny otrzymane w wyniku zewnętrznej ewaluacji. Jednocześnie wyraźnie dostrzegam brak warunków sprzyjających kreatywności i wdrażaniu innowacji. Niezwykle trudno w obecnej sytuacji sprawić, aby innowacje stały się powszechnie obecne w polskiej szkole. Z badań dotyczących kapitału ludzkiego wynika, że siłą rozwoju modernizacyjnego wszelkich gospodarek kapitał intelektualny jest niezwykle istotny, ale niewystarczający. W gospodarkach, w których osiągnięto odpowiednio wysoki współczynnik wykształcenia społeczeństwa dużą rolę dla zwiększającego się PKB ma kapitał społeczny rozumiany jako zaufanie, współpraca, myślenie w kategoriach współodpowiedzialności i działania pro publico bono.

Przejawia się głównie w zaufaniu obywateli do instytucji publicznych i przestrzeganiu wspólnych wartości. Czy Polska szkoła tego uczy? W Polsce brak jest zaufania do instytucji publicznych, w tym do szkoły. Rodzice wyszukują dla swoich dzieci najlepsze szkoły, szukają renomowanych liceów i jednocześnie twierdzą, że to co najbardziej przyda się ich dzieciom w przyszłości nie jest rozwijane w szkole, wysyłają więc na dodatkowe zajęcia. Najpierw angielski, potem basen, ognisko muzyczne, zagraniczne obozy językowe, letnie obozy artystyczne i jeszcze szkolenia z technik pracy umysłowej. Dlaczego nie może to być treścią kształcenia w szkole?

Teraz pokój w domu, w którym jest komputer z Internetem, daje dostęp do większych zasobów wiedzy niż jakakolwiek szkoła. Mówiąc o potrzebie innowacyjnych rozwiązań w edukacji łatwo jest zauważyć, że bez zaufania i współpracy bardzo trudno będzie zrealizować i wdrożyć postulowane przez ekspertów rozwiązania. Brak zaufania do samych siebie, do siebie nawzajem, do szkoły, do państwa stanie się elementem hamulcowym dla tworzenie kapitału społecznego. Szkoła poprzez sam system oceniania automatycznie wyznacza zwycięzców i przegranych. System egzaminów zewnętrznych i rankingi sprzyjają rywalizacji. Sama szkoła za cel stawia sobie przygotowanie uczniów do egzaminów, a nauczycieli rozlicza w wyników egzaminacyjnych. Można by przypuszczać, że głównym celem edukacji jest przygotowywanie uczniów do rozwiązywania zadań egzaminacyjnych, a nie przygotowanie do życia w przyszłości. Powszechnie potrzebna debata o wizji polskiej edukacji zastępowana jest dyskusją dotyczącą listy lektur, nowych zadań egzaminacyjnych i kryteriów oceny pracy nauczyciela. Szkoła to fabryka statystyk. System edukacyjny wyczerpał się w obecnej formie. Wyeksploatowaliśmy go już maksymalnie – tak jak kopalnie.

Wartość wykształcenia się zdewaluowała. Coraz więcej mamy wykształconych ludzi i jednocześnie coraz więcej kryzysów i szkolnych niepowodzeń. Coraz częściej pojawiają się głosy o potrzebie stworzenia nowego modelu edukacji, w którym kreatywność i docenienie ludzkich zdolności będzie podstawą tworzenia nowego systemu. Co jest za zakrętem, na którym znalazła się edukacja? Co zobaczymy, kiedy uda nam się z niego bezpiecznie wyjść? Czy szkoła potrzebuje rewolucji? Na te pytania odpowiadają uczestnicy debaty redakcyjnej w ramach cyklu Polska szkoła 2030. Mówi o tym w wywiadzie prezes Young Digital Planet. Zachęcam do lektury specjalnego numeru naszego miesięcznika!

Witold Kołodziejczyk
edukacjaprzyszlosci.blogspot.com