Niepowodzenia szkolne studentów

Czesław Kupisiewicz analizował przyczyny niepowodzeń szkolnych, a także możliwości przeciwdziałania im. H. Filipczuk badała zależności pomiędzy niepowodzeniami szkolnymi, a sytuacją rodzinną ucznia. H. Spionek opisała wpływ opóźnienia w rozwoju na postępy w nauce. M. Marek – Ruka badała relacje pomiędzy niepowodzeniami szkolnymi a niedostosowaniem społecznym młodzieży. Z. Wiatrowski badał niepowodzenia szkolne wśród młodzieży pracującej. M. Tyszkowa analizowała zagadnienie w kontekście zachowania się. Jednak bez względu na wielośæ istniejących opracowañ tematu:, „w każdej większej populacji szkolnej istnieje określony procent uczniów, którzy nie poddają się normalnym zabiegom dydaktyczno – wychowawczym, nie nadążają za programem, wykazują braki w wiadomościach, a ich zachowanie odbiega od przyjętych norm”.
Zakres większości publikacji odnoszących się do problematyki niepowodzeń szkolnych ogranicza się do opisu występowania tego zjawiska wśród dzieci i młodzieży; natomiast brakuje badañ i analizy zjawiska w odniesieniu do szkolnictwa wyższego. Uwarunkowania niepowodzeń szkolnych doświadczanych przez studentów pod wieloma względami różnią się od tych, które determinują występowanie zjawiska wśród uczącej się młodzieży i dzieci. Nauka na uczelni wyższej cechuje się prawie zupełnym brakiem przymusu zewnętrznego (poza ewentualnie słabo już jednak działającymi aspiracjami rodziny i opinią społeczną), oraz dydaktyką akcentującą znaczenie samodzielnej pracy i aktywności studiujących”.

Obowiązek szkolny obejmuje uczniów do osiemnastego roku życia, pomimo znacznego wzrostu osób studiujących w ostatnich latach, podjęcie studiów na uczelni wyższej nie może być zjawiskiem masowym.

 

Na studiach wyższych uczy się młodzież wyselekcjonowana.
Wybór konkretnej specjalizacji dokonuje się poprzez świadomy wybór oparty na pewnej wizji dalszego dorosłego życia. Wszakże bez względu na etap kształcenia: „...nie wszyscy uczniowie potrafią sprostać stawianym im wymaganiom”. Niepowodzenia szkolne analogicznie dotyczą studentów jak i uczniów szkół podstawowych. Szczególnie w dobie dynamicznego wzrostu liczby studentów, który nie idzie w parze z przyrostem rozmiarów kadry i infrastruktury, zagrożenie pojawienia się trudności w nauce wydają się narastać. Tak więc niepowodzenia szkolne to przede wszystkim problem praktyczny. Dlaczego?
Ponieważ:
„Konsekwencje niepowodzeń szkolnych to nie tylko straty materialne (…), ale także konsekwencje niekorzystnie kształtujących się postaw młodzieży jej osobowości”.
Niepowodzenia szkolne prowadzą do „…ignorancji i dyletantyzmu, co musi się przecież odbić w przyszłości na jakości ich pracy”, jest to „(…) jedna z głównych klęsk społecznych”.
„…podłożem większości przypadków niedostosowania społecznego młodzieży są niepowodzenia w nauce, których następstwem jest drugoroczność, a nawet wielokrotne powtarzanie tej samej klasy bądź przerwanie nauki i odejście ze szkoły przed jej ukończeniem”.
„ … wywołują zwykle negatywne przeżycia emocjonalne przybierające formę stresów lub urazów psychicznych”.
„… długotrwałe doświadczenie trudności i porażek powoduje u dzieci obniżenie poziomu motywacji do nauki i zmniejszenie efektywności ich czynności intelektualnych”.

Jaki obraz ucznia doświadczającego niepowodzeń szkolnych wyłania się na podstawie wniosków z przeprowadzonych badań? Jest to uczeń o niskiej motywacji do nauki, mający problemy emocjonalne, nie radzący sobie z życiem społecznym, niekompetentny, źle wykształcony, uczeń o niskiej samoocenie. A przecież „społeczeństwu naszemu są przecież potrzebni ludzie dobrze przygotowani do pracy, do działania, do życia, ludzie o bogatej wiedzy, o pozytywnym stosunku do pracy, do współobywateli, do świata, reprezentujący najwyższe wartości ludzkie, zaangażowani społecznie”. Statystyczny absolwent uczelni wyższej w Polsce to dobrze przygotowany do pracy, do życia społecznego, reprezentant najwyższych wartości, czy „wykształciuch”?

Rozpoznawanie i usuwanie przyczyn niepowodzeń szkolnych jest jednym z ważniejszych celów szkolnictwa. Od czego rozpocząć? J. Konopnicki pisał „…działalność pedagogiczna i organizacyjna zbyt często opiera się na fałszywych prawidłowościach (…). Wynika z tego konieczność badania obiektywnej rzeczywistości i naukowego sposobu ustalania prawidłowości. Praktykę można modyfikować tylko na podstawie rzeczywistych, a nie urojonych prawidłowości”.
Warunkiem niezbędnym redukcji następstw niepowodzeń jest zrozumienie specyfiki problemów, jakich doznają studenci. Niedostatek systematycznych badań w dziedzinie niepowodzeń szkolnych studentów podkreśla, jak bardzo jest to problem aktualny i niedoceniany.


Ewelina Krzymowska