Trening psychologiczny w pracy z uczniami

Treningi psychologiczne stosowane w szkole mogą służyć kształtowaniu umiejętności uczniów skutecznego porozumiewania się, zdolności sprawnego komunikowania się z innymi. Wiadomo przecież, że niepowodzenia szkolne, popadanie w konflikty z rówieśnikami czy z dorosłymi (rodzicami, nauczycielami), mają często swoje źródło w braku umiejętności nawiązywania kontaktów interpersonalnych. Z wielu rodzajów treningów psychologicznych, do pracy z uczniami najlepsze wydają się dwa, a mianowicie trening interpersonalny i asertywności.

Trening interpersonalny jest metodą nastawioną na rozwijanie umiejętności uczniów kontaktowania się z innymi osobami. W jego ramach jest realizowane uczenie się nowych wzorów zachowań społecznych, ćwiczenie możliwych interakcji w kilkuosobowych grupach. Uczniowie biorący udział w treningu są konfrontowani z różnymi sytuacjami inscenizowanymi przez trenera. W czasie swoiście rozumianego grania ról, mają okazję pod fachowym nadzorem trenera, stopniowo opanowywać optymalne sposoby komunikowania się. Wykonując kolejne zadania i wcielając się w różne role, np. osób roszczeniowych lub uległych, uczniowie stają się aktywnymi uczestnikami treningu, osobami podglądającymi i śledzącymi zarówno poczynania innych, jak i własne. Uczniowie nabywają w ten sposób umiejętności bardziej otwartego wyrażania swoich postaw, oczekiwań, a także rozumienia wypowiedzi innych osób (partnerów dialogu) oraz interweniowania, zajmowania właściwego stanowiska w czasie rozmowy.

Ćwiczenia mogą być oparte na proponowaniu określonych scenek, epizodów do wykonania (odegrania) albo na bardziej drobiazgowo opracowanym scenariuszu. W pierwszym przypadku trener podaje jedynie temat do gry, a w drugim stawia pewne żądania dotyczące przebiegu akcji. Uczniowie młodsi mogą na przykład być zachęcani do wspólnego opracowania takiego scenariusza na podstawie powszechnie znanej bajki lub komiksu. Starsi z kolei mogą pokusić się o rekonstruowanie jakiejś sytuacji z codziennego życia lub znanego ogółowi tematu, fabuły filmowej.

Praktycy odradzają nadawaniu treningowi interpersonalnemu postaci gry psychodramatycznej, wykorzystującej rzeczywiste doświadczenia i przeżycia uczniów, gdyż może to sprawić, że utracą swobodę w prezentowaniu samych siebie. Chociaż dopuszczalne jest odgrywanie scenek z realnego życia, lecz jedynie nie kojarzących się z jakimś urazowym zdarzeniem.

Udział w treningu interpersonalnym, powinien ułatwić uczniom rozwijanie umiejętności porozumiewania się w różnych warunkach. Stąd konieczność symulowania różnych sytuacji, stawiania uczniom bardzo różnych zadań, wprowadzania ciągłych i nieoczekiwanych zmian. Ćwiczenia powinny być tak dobierane, by mieli możność doskonalszego poznawania samych siebie i innych osób. Nabywania umiejętności odpowiedniego reagowania, przyjmowania bez obiekcji, z dużą dozą akceptacji informacji zwrotnych dotyczących ich niewłaściwego zachowania, by potrafili stać się krytycznymi słuchaczami, zdolnymi do przyjmowania z twarzą krytyki na własny temat.

Zasadniczym celem treningu interpersonalnego jest uruchomienie procesu zmian wewnętrznych (intrapsychicznych), prowadzących do lepszego rozumienia swoich reakcji, antycypowania zachowań niepożądanych, wzbogacenia wiedzy o sobie samym, a wszystko po to, by stać się skutecznym i pragmatycznym nadawcą i odbiorcą komunikatów.

Z. Zaborowski tłumaczy istotę treningu interpersonalnego, powołując się na opracowaną przez siebie koncepcję równowagi interpersonalnej. Jest to konstrukt wieloczynnikowy, sugerujący, że w relacjach między ludźmi, doniosłe znaczenie ma osobowość osób kontaktujących się, pełnione przez nich role i posiadane statusy społeczne, a także stan rozwoju psychicznych procesów pobudzeniowych (głównie sfery emocjonalno-uczuciowej), sposób widzenia osobowości, zachowania partnera i samego siebie. Dotyczy to przede wszystkim takich spolaryzowanych kategorii zachowań, jak: dominacja-uległość oraz życzliwość-wrogość.

Wiesław Sikorski

  Cały artykuł w "EDUKACJA i DIALOG" maj 2009