Wyzwalanie radości u dzieci w edukacji wczesnoszklonej

Skoncentruję się na odwołaniu do znaczenia pojęcia „szczęścia” w filozofii starożytnej, średniowiecznej, nowożytnej i dziewiętnastowiecznej, następnie przedstawię krótko kilka hipotez dotyczących pochodzenia szczęścia, oraz omówię metody aktywizujące ucznia. Myślą przewodnią niniejszych rozważań będzie pytanie: Jak nauczyciel powinien organizować pracę dzieci, aby mogły one odczuwać radość i szczęście, oraz w jaki sposób może on kształtować w nich postawy afirmujące radość życia? Pojęcie „szczęście” należy do mowy potocznej i jest wieloznaczne, jednak zawsze oznacza coś dodatniego: w znaczeniu obiektywnym - wydarzenia, przeżycia, powodzenia, pomyślność; natomiast w subiektywnym, psychologicznym - intensywną radość (W. Tatarkiewicz, 1990, s. 15-16).

Grecy początkowo uważali szczęście, jako pomyślność losów za dar bóstw. Później Demokryt, Arystoteles i ich następcy doszli do wniosku, iż szczęście jest dziełem własnym człowieka, bo to co stanowi o szczęściu tkwi w człowieku i głównie od niego zależy. To człowiek niezależnie od losów i bóstw tworzy swoje szczęście.

Pod koniec starożytności, antropocentryczna koncepcja szczęścia ustępuje miejsca koncepcji teocentrycznej. Grecy „byli przekonani, że szczęcie musi być na miarę boską i jest osiągalne jedynie przez skierowanie myśli i życia ku Bogu” (W. Tatarkiewicz, 1990, s. 66).

Filozofowie średniowieczni nadali kategorii szczęścia, znaczenie odpowiadające chrześcijańskiej nauce. Św. Augustyn utożsamiał pragnienie Boga z szukaniem życia szczęśliwego, twierdził, że zaspokajanie pragnień cielesnych odsuwa ludzi od jedynego szczęścia, jakim jest radowanie się Bogiem (por: A. Żywczok, 2000, s. 28; W. Tatarkiewicz, 1959a, s. 233). Św. Tomasz i inni scholastycy, uważali za szczęściodajne tylko dobra religijne, podążając za myślą starożytnych twierdzili, że do szczęścia prowadzi tylko życie cnotliwe i rozumne. Cnota i rozum, choć były niezbędne do osiągnięcia szczęścia, to nie były one wystarczające - potrzebna była jeszcze łaska boska uzyskana poprzez wiarę, a nie przez rozum (W. Tatarkiewicz, 1990, s. 67).

Czasy nowożytne dokonały radykalnego przewrotu w rozumieniu pojęcia szczęścia. Kładzie się w nim nacisk na aspekty subiektywne. Określono je jako poczucie zadowolenia, a nie tylko jako posiadanie dóbr. Tak więc, gdy jesteśmy zadowoleni z życia, to jesteśmy szczęśliwi (A. Żywczok, 2000, s. 44-45).

Pojęcie szczęścia w XIX wieku silnie zostało związane z przyjemnością, ale tylko tą największą, której człowiek może doznawać. Szczęście jako przyjemność, pojmują Bentham i Mill, jednak w kwestii jego osiągania mają odmienne poglądy. Feuerbach i Brentano uznają za najlepszą drogę do szczęścia życie rozumne i cnotliwe (por : A. Żywczok, 2000, s. 55-56; W. Tatarkiewicz, 1959b, s. 210-211).


Katarzyna Grobelna- Danikowska


  Cały artykuł w "EDUKACJA i DIALOG" maj 2009