Celtycki wojownik w szkolnej ławce, czyli o archeologii i dziejach najdawniejszych w szkołach

Łukasz Sajnóg, 30 Styczeń 12

Zastanówmy się dokąd sięga nasza wiedza o historii ziem polskich. Zapewne większość z nas zna dzieje terenów naszego kraju do czasów piastowskich. Co się jednak działo wcześniej? Przecież terytoria dzisiejszej Polski nie stanowiły obszaru pustki osadniczej, a Słowianie nie pojawili się znikąd. Co niektórzy uczniowie szkól podstawowych/średnich i gimnazjów mogą kojarzyć takie hasła jak kultura łużycka, czy nawet kultura przeworska. Cofając się jeszcze dalej w czasie, dojdziemy do paleolitu czyli tzw. epoki kamienia łupanego.

Tutaj należy umieścić ewolucję człowieka, o której też każdy z nas powinien posiadać jakiekolwiek wiadomości. Jednakże wszystko to są tylko szczątkowe informacje wyrwane z jakże obszernej powieści, jaką jest prahistoria ziem polskich (a w przypadku ewolucji, pradziejów człowieka). 

Polski program nauczania ogranicza się do przedstawienia wielkich cywilizacji starożytnych takich jak Egipt, Grecja, Mezopotamia czy Rzym, które nie miały dużego wpływu na to, co działo się na naszym rodzimym podwórku. Ktoś zapyta „a cóż takiego mogło by się dziać u nas skoro nikt o tym nie mówi?”. Odpowiedź brzmi: bardzo wiele. Poczynając od pierwszych śladów człowieka w Polsce, które datuje się na 500-400 tys. lat temu i wykształcenie się paleolitycznych kultur, przez mezolit, neolit (czyli młodszą epokę kamienia), epokę brązu i epokę żelaza, na którą składa się część okresu halsztackiego, okres przedrzymski (lateński), okres rzymski i okres wędrówek ludów. Po nim następuje już lepiej nam znane wczesne średniowiecze.

Kultury archeologiczne tworzyły się i zanikały, miały miejsce zarówno najazdy militarne jak i pokojowe przemieszczenia ludności. Ciężko streścić historię obejmującą pół miliona lat w kilku zdaniach i nie to jest teraz moim zamiarem. W chwili obecnej najważniejsza jest odpowiedź na pytanie, dlaczego tak obszerne i ważne zagadnienie, jakim jest najdawniejsza historia naszych przodków, praktycznie nie jest poruszane na lekcjach historii? Wprawdzie najstarsze źródła pisane, na których bazuje historia, z interesujących nas terenów są datowane dopiero na okres lateński i rzymski, lecz archeologia dostarcza bardzo wielu materiałów z epok wcześniejszych na podstawie których możliwa jest rekonstrukcja osadnictwa i migracji ludzi. Tak naprawdę nic nie stoi na przeszkodzie, by poświęcić dwie godziny lekcyjne na nieco dokładniejsze poznanie ludów „przedśredniowiecznych”. Każdy nauczyciel historii na studiach zaliczył przedmiot nazywany Prahistorią Ziem Polskich, zatem taka zmiana w programie nie wymagała by wiele wysiłku ze strony kadry nauczycielskiej.