Myślenie stereotypowe

Jarosław Kordziński, 19 Lipiec 09

Wielu z nas ma dziwne przekonanie, że wie lepiej i w związku z tym uważa, że może innym mówić co jest dobre, a co złe, oceniać, pouczać a nawet sądzić i wymierzać kary. 

W wielu przypadkach zachowują się tak rodzice wobec swoich dzieci, przełożeni w stosunku do swoich podwładnych, nauczyciele wobec uczniów?

Dzieje się na skutek, najczęściej niczym nie uzasadnionego przekonania, że w drugim człowieku szukać należy przede wszystkim popełnianych przez niego błędów. By traktować osoby, za które w jakiś sposób odpowiadamy, jako problem, a siebie jako eksperta od tego właśnie problemu. Po to się przecież uczyliśmy i w tym celu zgodziliśmy się objąć piastowane funkcje. W znacznym stopniu o tego typu postawie decyduje fakt, że wielu z nas ma poczucie posiadania obiektywnej wiedzy na temat naszych podopiecznych, tego co czują oraz myślą, a także powodów dla których zachowują się określony sposób.

Tego typu postawa generuje rozmaite zachowani autorytarne. Nauczyciel zachowujący się w ten sposób reprezentuje postawę typu: ?Mam większą wiedzę, umiejętności oraz doświadczenie od ciebie. To upoważnia mnie do tego, żeby przejąć władzę nad twoim życiem (sytuacją w grupie, zadaniami do wykonania, kształtem relacji z innymi). Uwierz mi, tak naprawdę tylko ja wiem, co możesz i co powinieneś robić, a nawet co możesz i co powinieneś myśleć?. Często w dokładnie w taki sam sposób myślą rodzice, mężowie ?panowie-i-władcy?, przełożeni.

Tego typu myślenie lekceważy całkowicie zastanawianie się nad innymi przyczynami niż te, które założyliśmy a priori. Kiedy uznamy, że ktoś lekceważy swoją pracę, nie zareagujemy na stwierdzenie, że przecież nie zagwarantowano minimum podstaw do jej wykonania. Ot, zwykłe wymówki lenia- pomyślimy. Kiedy uznamy, że ktoś jest agresywny, a przychodzi nam to szczególnie łatwo w stosunku do osób, które nie zgadzają się naszym zdaniem, nigdy nie dopuścimy do myśli, że ten który uderzył mógł być do tego sprowokowany. Kiedy uznamy, że ktoś kłamie, a przychodzi nam to tym łatwiej, kiedy ktoś udowodnił nam, że to my mijaliśmy się z prawdą, wówczas nie uwierzymy w nic, co ten ktoś mówi, choćby wszystkie dowody przemawiały za nim, a żaden za osobą, która oskarża go o kłamstwo.

Myślenie a priori, działania stereotypowe powodują, że funkcjonujemy w oparciu o przyjęte przez siebie wyobrażenia zapominając całkowicie o autonomii postaw i zachowań ludzi od nas zależnych nie mówiąc o skomplikowanej niekiedy strukturze przyczyn, od których postawy te czy zachowania mogą zależeć.