KTO ZREFORMUJE SZKOŁĘ - URZĘDNICY CZY NAUCZYCIELE ?

Wiesław Mariański, 19 Luty 10

Nowy kierunek oświacie mogą nadać tylko nauczyciele – entuzjaści, pasjonaci, wizjonerzy.

Polska szkoła ma wiele wad, jest oparta na złych fundamentach, idzie w złym kierunku. Zdecydowana większość nauczycieli jest niezadowolona z warunków i organizacji pracy.
Zamiast zajmować się rozwojem ucznia i przygotowaniem do życia w społeczeństwie obywatelskim, szkoła koncentruję się na przygotowaniu dzieci i młodzieży do zdawania testów.
Zapomniano o kształtowaniu podstawowych wartości: szacunku, dialogu, współpracy, możliwości wyboru. Narzekają uczniowie, rodzice, ludzie nauki, a przede wszystkim, nauczyciele. Jest wielka potrzeba zmian. Ale nie ma woli działania. Co więcej, można mieć wątpliwości czy ktoś naprawdę oczekuje autentycznych zmian w naszej oświacie. Mam wrażenie, że wystarcza nam narzekanie i ironizowanie. Jest w nas jakaś niemożność podejmowania działań. Lepiej wychodzi nam bierne trwanie i obrona poprzez uniki. Tym różnimy się od społeczeństw Zachodu, zwłaszcza od anglosaskich. Dawniej mówiło się, że Syberia zaczyna się na wschód od Wisły. Sytuacja zmieniła się chyba o tyle, że historia przesunęła tę granicę na Odrę. Ilekroć, w ostatnich latach, słyszałem opinię, że nasze państwo nie jest demokratyczne, protestowałem, mówiłem: przesadzasz. Ale zaczynam i ja przychylać się do tej opinii. Prawdziwa demokracja oparta jest na dwóch filarach. Jeden, to zdrowa, silna i sprawna władza państwowa. Drugi, to aktywne społeczeństwo, pełne jednostek i organizacji inspirujących działania władz, współpracujących z władzą lub przeciwstawiających się jej. Naszą demokrację określiłbym mianem demokracji biurokratycznej lub urzędniczej. Jakość pierwszego filara jest nie najwyższa. Drugi filar prawie nie istnieje. Polskiej demokracji ciągle blisko do urzędniczej biurokracji, jaka była w carskiej Rosji, Prusach czy Austrii Franciszka Józefa. Państwo tworzone i zarządzane przez posłów, ministrów, urzędników. Bez udziału obywateli.

Coś nam przeszkadza w podejmowaniu własnych działań. Widzimy co jest źle, opowiadamy jak powinno być i nic nie robimy. Działanie jest związane z ryzykiem. Wymaga wysiłku, konsekwencji, odpowiedzialności. Potrzebni są sojusznicy, ale spotkamy też przeciwników. Działanie rodzi różnice zdań, a nawet może prowadzić do konfliktów. Opowiadanie, narzekanie, ironizowanie jest bezpieczne. Powiedzenie: nic się nie da zrobić, trzeba poczekać na zmianę ekipy, itp. – nic nie kosztuje. W polskiej szkole uciekamy od działań reformatorskich, od sprzeciwu wobec sposobu zarządzania pracą nauczycieli i uczniów. Jeśli rozmawiamy  na te tematy, to tylko prywatnie lub anonimowo na forach internetowych. Te dyskusje stają się rodzajem wewnętrznej emigracji. Bardzo przypominają spotkania towarzyskie w latach 70-tych. Ciekawe wymiany zdań, feerie dowcipów, mnóstwo anegdot, celne riposty, wyszukane aluzje, szybka zmiana tematów. Wszystko przyprawione odrobiną goryczy. My wiemy, rozumiemy, siedzimy w tym bagnie, czasem czujemy się trochę winni, ale głównie jesteśmy ponad.
Tak funkcjonuje środowisko nauczycielskie. I chyba całe nasze społeczeństwo.
Aż prosi się o drugiego Wyspiańskiego żeby nas opisać.

Kto zacznie reformować oświatę po dojściu do władzy kolejnej słusznej ekipy ? Urzędnicy ? Bo przecież to głównie urzędnicy, a nie profesjonaliści, zarządzają polską szkołą. Ale żaden urzędnik nie jest zainteresowany robieniem poważnych zmian. W jego interesie jest zachowanie status quo poprzez produkowanie coraz to nowych instrukcji i zarządzeń, oraz rozbudowywanie systemu kontroli. Nowy kierunek oświacie mogą nadać tylko nauczyciele – entuzjaści, pasjonaci, wizjonerzy. Te określenia brzmią w naszym kraju fatalnie. Wstydzimy się bycia entuzjastą, pasjonatem, wizjonerem. Zwłaszcza w pracy. Przecież narażamy się na śmieszność. Dla takich ludzi jest jeden wspólny mianownik: idiota. Owszem, sceptykiem, inteligentnym ironistą, żartownisiem, zajadłym lub zdystansowanym krytykiem – to mogę być. Ale entuzjastycznym wizjonerem, pasjonatem ... ?

“W tej rzeczywistości, w której jesteśmy i którą - wydaje nam się - znamy, cały czas rośnie przyszłość, o której nie wiemy nic.”