Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności

Poleć treść:


Współpraca przedszkola z rodziną - cz. II | Zabawa jako podstawowa forma aktywności dziecka

Magdalena Jan-Ander, 13 Luty 14 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Na przestrzeni XX i XXI wieku nastąpił ogromny postęp techniczny, a wraz z nim pęd do bycia najlepszym, najmądrzejszym, najszybszym. Wszyscy chcą widzieć i umieć jak najwięcej, chcą zagwarantować sobie najpewniejsze miejsce pracy, walczą o stanowiska i stabilizację zawodową i życiową. Tym samym, każdy rodzic pragnie by jego dziecko na każdym etapie swojej edukacji nabyło jak najwięcej kompetencji, rozwinęło każdą z siedmiu inteligencji - chcą nauki, nauki i jeszcze raz nauki. 

W placówkach przedszkolnych przebywają dzieci w wieku 3-7 lat. Podstawową formą działalności człowieka w tym wieku jest zabawa. Analizując definicje tejże formy zauważymy, iż zabawa to nie tylko rozrywka jak sądzi wielu dorosłych. Przeprowadzając analizę definicji, klasyfikacji i charakterystykę zabaw chciałabym dać narzędzie nauczycielom, dzięki któremu pokażą rodzicom, że zabawa ma ogrom zalet i sprzyja wszechstronnemu rozwojowi dziecka.

Dla psychologa Alicji Maurer zabawa
 

jest jednym z podstawowych rodzajów działalności człowieka obok nauki i pracy, typowym dla wieku dziecięcego; podejmowana przez dziecko dla przyjemności, dla zaspokojenia potrzeby ruchu i działania; ma duże znaczenie kształcące i wychowawcze, sprzyja rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dziecka.[1]

Zabawa ma również terapeutyczny charakter, służy ona bowiem uwalnianiu dziecka od różnorodnych napięć i lęków wywoływanych przez otaczające środowisko. Pozwala również na wykrycie wielu dylematów trapiących dziecko, poznanie przyczyn i motywów jego zachowania się; może więc być uznawana za metodę diagnozy indywidualnej. Taki pogląd reprezentowany jest we współczesnej psychologii przez Elizabeth B. Hurlock[2].

Jedną z pierwszych teorii zabawy stworzył Friedrich Fröbel. Uważał on zabawę za przejaw potrzeby samowyrażania się dziecka, służącą wszechstronnemu rozwojowi, a także przygotowaniu do nauki w szkole. Natomiast Moritz Lazarus - jako wytchnienie po działalności niezabawowej, a Herbert Spencer jako nadmiar energii. Znacznie poważniejszą teorię sformułował Sergiej L. Rubinstejn, a mianowicie, iż zabawa jest przygotowaniem do podjęcia w przyszłości pracy[3].

Problem zabawy jest szeroko rozpatrywany w psychologii i pedagogice.

Holenderski uczony Johan Huizinga, określił zabawę jako dobrowolną, swobodną czynność lub zajęcie dokonywane w pewnych ustalonych granicach czasu i przestrzeni według dobrowolnie przyjętych, lecz obowiązujących reguł[4]. Ponadto dodaje, iż jest ona celem samym w sobie, ponieważ nie osiąga się dzięki niej żadnych korzyści materialnych. J. Huizinga wymienia istotne cechy zabawy, różniące ją od pracy, takie jak swoboda, bezinteresowność, radość i świadomość odmienności od zwyczajnego życia, a także zwraca uwagę na rozrywkowy charakter zabawy i fakt towarzyszenia jej człowiekowi przez całe życie od narodzin aż do śmierci.

Zagadnieniem zabawy zajmował się znany psycholog Wincenty Okoń. Zwieńczeniem jego długoletnich zainteresowań tym przedmiotem jest dzieło Zabawa a rzeczywistość, w którym tłumaczy zabawę
 

jako swoisty rodzaj kontaktu człowieka z rzeczywistością w różnych okresach życia jako taki sposób przeżywania świata rzeczywistego, który dostarcza nie tylko przyjemności, lecz także zapewnia równowagę i harmonię między człowiekiem a jego światem[5]

a także, iż:
 

zabawa, działalność wykonywana dla przyjemności, którą sama sprawia; obok pracy, której celem jest zmiana otaczającej rzeczywistości, i uczenia się, mającego na celu zmianę podmiotu - trzeci podstawowy rodzaj działalności ludzkiej. (Zabawa) jest główną formą działalności dzieci, młodzież i dorośli natomiast zajmują się nią w czasie wolnym od nauki i pracy.[6]

W. Okoń szeroko zajmując się problematyką zabawy dokonał jej charakterystyki (jest ona zgodna z dokonaną przez Rogera Caillois, na kartach książki Żywioł i ład[7]) a mianowicie
 

    1. Zabawy i gry to działania wykonywane dla przyjemności, którą na ogół sprawiają.(...)
    2. Zabawy i gry to działania umożliwiające realizację tych tendencji jednostki, których nie może ona realizować w zwykłej rzeczywistości.(...)
    3. Zabawy i gry to działania czerpiące swą treść z życia społecznego.(...)
    4. Zabawa jest działalnością o charakterze twórczym.(...)
    5. Zabawy i gry to działania uporządkowane przez właściwe dla nich reguły[8].

Poza przyjemnością zabawa spełnia bardzo znaczące funkcje, a mianowicie:
 

  • umożliwia zaspokojenie zainteresowań i potrzeb indywidualnych,
  • ułatwia dziecku wejście w życie społeczne,
  • umożliwia poznanie rzeczywistości i dostosowanie jej do własnych potrzeb[9],
  • wpływa odpowiednio na rozwój mięśni i całego ciała,
  • służy jako ujście nadmiaru energii,
  • pomaga poznać i zrozumieć świat,
  • umożliwia podejmowanie prób swoich zdolności bez brania pełnej odpowiedzialności za czyny,
  • uczy dostrzegać różnice między rzeczywistością a fantazją,
  • pozwala na uwolnienie się od napięć, stresów, lęków,
  • jest czynnikiem wychowania moralnego[10].


Wielu nauczycieli, pedagogów i psychologów wymienia jeszcze jedną funkcję zabawy: uczy przezwyciężać trudności i szukać wyjścia z różnorodnych sytuacji. Tak więc zabawa ma charakter stymulujący ogólny rozwój dziecka. W zależności od swojego charakteru i przebiegu wpływa na poszczególne funkcje organizmu.

Sposób bawienia się dziecka zależy w dużej mierze od jego wieku, zainteresowań, możliwości indywidualnych - poziomu rozwoju. Według E.B. Hurlock zabawy charakterystyczne dla okresu dziecięcego przedstawiają się następująco:
 

    • zabawa swobodna, spontaniczna,

    • zabawa udawana (iluzyjna),

    • zabawa konstrukcyjna - konstruowanie z klocków, materiałów przyrodniczych: glina, błoto, patyki i inne, rysowanie, malowanie, wycinanie itp., reagowanie na muzykę, tworzenie muzyki, pisanie,

    • kolekcjonowanie - rozwijanie zainteresowania różnymi przedmiotami,

    • gry i sporty,

    • czytanie - słuchanie, oglądanie książeczek, czasopism, komiksów,

    • film - uczestnictwo w projekcjach np. w kinie,

    • radio - początkowo wybrane dla dzieci programy, później inne według zainteresowań,

    • telewizja - niektóre programy czy filmy mają dość wątpliwy wpływ na właściwy rozwój dziecka[11].

Popularną zabawą, będącą często wynikiem kontaktu dzieci z literaturą jest zabawa inscenizowana. Ma ona duże wartości wychowawcze, uczy mówić i myśleć, zachęca do wspólnego działania i pomaga dzieciom odnaleźć swoje miejsce w grupie rówieśniczej. Zalety zabawy inscenizowanej podkreśla na łamach swojej pracy - Literatura dziecięca w pracy przedszkola Helena Ratyńska[12]. Pisze, iż pobudza ona do aktywności dzieci nieśmiałe, zahamowane oraz z trudnościami wymowy, sprzyja rozwojowi uczuć, a także daje im wiele prawdziwej radości.

Jak  wynika z powyższego liczni badacze - pedagodzy, psychologowie i inni uczeni gromadzili obserwacje na temat zabaw dzieci w różnym wieku, wyodrębniając różne ich rodzaje w zależności od występujących w nich cech charakterystycznych. Należy jednak zaznaczyć, iż proponowane klasyfikacje są zróżnicowane w zależności od przyjętego przez badacza kryterium ale nauczyciel ma prawo wybrać tę, z którą się zgadza, która jest mu najbliższa.

Najczęściej powtarzające się rodzaje zabaw, to:
 

    • zabawy manipulacyjne (mają swoje miejsce w początkach rozwoju zabaw konstrukcyjnych i badawczych),

    • zabawy konstrukcyjne,

    • zabawy tematyczne,

    • zabawy dydaktyczne,

    • zabawy ruchowe oraz dość często występujące 

    • zabawy badawcze[13].

Zauważyć też należy, że dokonywano również podziałów zabaw ze względu na:
 

    • liczbę uczestników (samotne zabawy, równoległe, zespołowe),

    • tereny zabawy (sala przedszkolna, sala gimnastyczna, ogród przedszkolny i inne),

    • inicjatywę i samodzielność dziecka w zabawie (spontaniczne, spontaniczne z udziałem nauczyciela, zabawy według określonych zasad)[14].

Obecnie w pedagogice przedszkolnej funkcjonuje podział, który obejmuje samorzutne zabawy dzieci i zabawy organizowane przez dorosłych. Do głównych rodzajów samorzutnych zabaw dziecięcych należą zabawy tematyczne, konstrukcyjne, ruchowe i badawcze. Natomiast do zabaw organizowanych przez nauczycielkę zalicza się zabawy i gry dydaktyczne, zabawy ruchowe oraz zabawy inscenizowane[15].

W powyższych klasyfikacjach uwzględnia się zabawy organizowane przez dorosłych ale nauczycieli a przecież pierwszymi osobami, które podejmowały zabawy z dziećmi byli rodzice. Rodzice posyłając jednak swoją pociechę do przedszkola jakby zapomnieli, że celem jest mądre i wszechstronnie rozwinięte dziecko ale środkiem do tego celu zabawa. Przypomnijmy im, że nauka przez zabawę dostosowaną do możliwości, potrzeb i zainteresowań dzieci jest przyjemna, efektywna i dobrze kojarzona. Natomiast oni jako świadomi uczestnicy procesu edukacji i wychowania powinni dążyć do ujednolicenia oddziaływań przedszkola i domu rodzinnego. 

 


* * *

 

[1] A. Maurer, Zabawa, [w:] W.Szewczuk (red.), Słownik psychologiczny, Wiedza Powszechna, Warszawa 1979, s.330.
[2] E.B. Hurlock, Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1961.
[3] Tamże.
[4] J. Huizinga, Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, Czytelnik, Warszawa 1967, s.28.
[5] W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, WSiP, Warszawa 1996, s.6.
[6] W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 1996, s.328.
[7] R. Callois, Żywioł i ład, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973.
[8] W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, WSiP, Warszawa 1987, s.35-42.
[9] W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo „Żak”, Warszwa 1996.
[10] E.B. Hurlock, Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1961.
[11] Tamże.
[12] H. Ratyńska, Literatura dziecięca w pracy przedszkola, PZWS, Warszawa 1973.
[13] I. Duszińska, S. Lipina, K. Wlaźnik, Metodyka wychowania w przedszkolu, WSiP, Warszawa 1974.
[14] Z. Topińska, Organizacyjne formy procesu kierowania rozwojem dzieci, [w:] M.Kwiatkowska (red.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej, WSiP, Warszawa 1985.
[15] Tamże.

 

* * *
 
 

 O autorce:
"Magdalena  

Magdalena Jan-Ander

Absolwentka Studium Nauczycielskiego i Kolegium w Zgierzu oraz Uniwersytetu Łódzkiego na kierunkuach wychowanie przedszkolne oraz pedagogika wieku dzieciecego. Ponadto terapeuta pedagogiczny. Nauczyciel przedszkola realizujacy swoje zadania z ogromnym zaangażowaniem i pasją a od 2002 r. dyrektor Przedszkola Miejskiego Nr 126 w Łodzi. Autorka metody współpracy przedszkola/szkoły z rodziną jaką są warsztaty zabawowe. Od listopada 2012 r. opiekun merytoryczny w wojwewództwie łódzkim oraz trener w projekcie "Eukacja fundamentalna w przedszkolu". Poza tym osoba poszukująca i otwarta na nowe doświadczenia, nadal podnosząca swoje kwalifikacje i doskonaląca swój warsztat pracy.

 

 

 

Aktualna ocena

0

Oceń
Podziel się
KOMENTARZE
Aktualnie brak komentarzy. Bądź pierwszy, wyraź swoją opinię

DODAJ KOMENTARZ
Zaloguj się albo Dodaj komentarz jako gość.

Dodaj komentarz:



REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

Prosty warunek wygranej

Jarosław Kordziński 23 Lipiec 2014

Wydawcy edukacyjni: Nie chcemy, aby rodzice ponosili nadmierne koszty reform MEN

Redakcja portalu 23 Lipiec 2014

Odkrzesłowić uczniów

Marzena Żylińska 22 Lipiec 2014

Poznaliśmy nazwisko "nowego" dyrektora CKE

Redakcja portalu 22 Lipiec 2014

Powróćmy do szkoły ćwiczeń. ZNP odpowiada na zarzuty pod adresem nauczycieli matematyki

Redakcja portalu 21 Lipiec 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Platforma internetowa w warsztacie nauczyciela przedmiotów zawodowych

Janusz Przybył 20 Czerwiec 2014, 09:58

Wpływ reformy systemu edukacji na kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego

~ Piotr(Gość) z: http://www.etendard.pl 13 Czerwiec 2014, 11:11

Konferencja naukowa upowszechniająca rezultaty projektu "Dobra praktyka kluczem do profesjonalizmu w edukacji"

~ Jacek(Gość) 13 Czerwiec 2014, 10:53

Piknik Mistrzów, czyli kodowanie na trawie

~ Jacek(Gość) 13 Czerwiec 2014, 10:52

Edukacyjne światy równoległe - wirtualne środowisko nauczania

Paweł Topol 13 Czerwiec 2014, 10:52


Powrót do góry