Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję
Politykę prywatności

Poleć treść:


Współpraca przedszkola z rodziną - cz. II | Zabawa jako podstawowa forma aktywności dziecka

Magdalena Jan-Ander, 13 Luty 14 Dodaj komentarz Wyślij Drukuj

Na przestrzeni XX i XXI wieku nastąpił ogromny postęp techniczny, a wraz z nim pęd do bycia najlepszym, najmądrzejszym, najszybszym. Wszyscy chcą widzieć i umieć jak najwięcej, chcą zagwarantować sobie najpewniejsze miejsce pracy, walczą o stanowiska i stabilizację zawodową i życiową. Tym samym, każdy rodzic pragnie by jego dziecko na każdym etapie swojej edukacji nabyło jak najwięcej kompetencji, rozwinęło każdą z siedmiu inteligencji - chcą nauki, nauki i jeszcze raz nauki. 

W placówkach przedszkolnych przebywają dzieci w wieku 3-7 lat. Podstawową formą działalności człowieka w tym wieku jest zabawa. Analizując definicje tejże formy zauważymy, iż zabawa to nie tylko rozrywka jak sądzi wielu dorosłych. Przeprowadzając analizę definicji, klasyfikacji i charakterystykę zabaw chciałabym dać narzędzie nauczycielom, dzięki któremu pokażą rodzicom, że zabawa ma ogrom zalet i sprzyja wszechstronnemu rozwojowi dziecka.

Dla psychologa Alicji Maurer zabawa
 

jest jednym z podstawowych rodzajów działalności człowieka obok nauki i pracy, typowym dla wieku dziecięcego; podejmowana przez dziecko dla przyjemności, dla zaspokojenia potrzeby ruchu i działania; ma duże znaczenie kształcące i wychowawcze, sprzyja rozwojowi fizycznemu i psychicznemu dziecka.[1]

Zabawa ma również terapeutyczny charakter, służy ona bowiem uwalnianiu dziecka od różnorodnych napięć i lęków wywoływanych przez otaczające środowisko. Pozwala również na wykrycie wielu dylematów trapiących dziecko, poznanie przyczyn i motywów jego zachowania się; może więc być uznawana za metodę diagnozy indywidualnej. Taki pogląd reprezentowany jest we współczesnej psychologii przez Elizabeth B. Hurlock[2].

Jedną z pierwszych teorii zabawy stworzył Friedrich Fröbel. Uważał on zabawę za przejaw potrzeby samowyrażania się dziecka, służącą wszechstronnemu rozwojowi, a także przygotowaniu do nauki w szkole. Natomiast Moritz Lazarus - jako wytchnienie po działalności niezabawowej, a Herbert Spencer jako nadmiar energii. Znacznie poważniejszą teorię sformułował Sergiej L. Rubinstejn, a mianowicie, iż zabawa jest przygotowaniem do podjęcia w przyszłości pracy[3].

Problem zabawy jest szeroko rozpatrywany w psychologii i pedagogice.

Holenderski uczony Johan Huizinga, określił zabawę jako dobrowolną, swobodną czynność lub zajęcie dokonywane w pewnych ustalonych granicach czasu i przestrzeni według dobrowolnie przyjętych, lecz obowiązujących reguł[4]. Ponadto dodaje, iż jest ona celem samym w sobie, ponieważ nie osiąga się dzięki niej żadnych korzyści materialnych. J. Huizinga wymienia istotne cechy zabawy, różniące ją od pracy, takie jak swoboda, bezinteresowność, radość i świadomość odmienności od zwyczajnego życia, a także zwraca uwagę na rozrywkowy charakter zabawy i fakt towarzyszenia jej człowiekowi przez całe życie od narodzin aż do śmierci.

Zagadnieniem zabawy zajmował się znany psycholog Wincenty Okoń. Zwieńczeniem jego długoletnich zainteresowań tym przedmiotem jest dzieło Zabawa a rzeczywistość, w którym tłumaczy zabawę
 

jako swoisty rodzaj kontaktu człowieka z rzeczywistością w różnych okresach życia jako taki sposób przeżywania świata rzeczywistego, który dostarcza nie tylko przyjemności, lecz także zapewnia równowagę i harmonię między człowiekiem a jego światem[5]

a także, iż:
 

zabawa, działalność wykonywana dla przyjemności, którą sama sprawia; obok pracy, której celem jest zmiana otaczającej rzeczywistości, i uczenia się, mającego na celu zmianę podmiotu - trzeci podstawowy rodzaj działalności ludzkiej. (Zabawa) jest główną formą działalności dzieci, młodzież i dorośli natomiast zajmują się nią w czasie wolnym od nauki i pracy.[6]

W. Okoń szeroko zajmując się problematyką zabawy dokonał jej charakterystyki (jest ona zgodna z dokonaną przez Rogera Caillois, na kartach książki Żywioł i ład[7]) a mianowicie
 

    1. Zabawy i gry to działania wykonywane dla przyjemności, którą na ogół sprawiają.(...)
    2. Zabawy i gry to działania umożliwiające realizację tych tendencji jednostki, których nie może ona realizować w zwykłej rzeczywistości.(...)
    3. Zabawy i gry to działania czerpiące swą treść z życia społecznego.(...)
    4. Zabawa jest działalnością o charakterze twórczym.(...)
    5. Zabawy i gry to działania uporządkowane przez właściwe dla nich reguły[8].

Poza przyjemnością zabawa spełnia bardzo znaczące funkcje, a mianowicie:
 

  • umożliwia zaspokojenie zainteresowań i potrzeb indywidualnych,
  • ułatwia dziecku wejście w życie społeczne,
  • umożliwia poznanie rzeczywistości i dostosowanie jej do własnych potrzeb[9],
  • wpływa odpowiednio na rozwój mięśni i całego ciała,
  • służy jako ujście nadmiaru energii,
  • pomaga poznać i zrozumieć świat,
  • umożliwia podejmowanie prób swoich zdolności bez brania pełnej odpowiedzialności za czyny,
  • uczy dostrzegać różnice między rzeczywistością a fantazją,
  • pozwala na uwolnienie się od napięć, stresów, lęków,
  • jest czynnikiem wychowania moralnego[10].


Wielu nauczycieli, pedagogów i psychologów wymienia jeszcze jedną funkcję zabawy: uczy przezwyciężać trudności i szukać wyjścia z różnorodnych sytuacji. Tak więc zabawa ma charakter stymulujący ogólny rozwój dziecka. W zależności od swojego charakteru i przebiegu wpływa na poszczególne funkcje organizmu.

Sposób bawienia się dziecka zależy w dużej mierze od jego wieku, zainteresowań, możliwości indywidualnych - poziomu rozwoju. Według E.B. Hurlock zabawy charakterystyczne dla okresu dziecięcego przedstawiają się następująco:
 

    • zabawa swobodna, spontaniczna,

    • zabawa udawana (iluzyjna),

    • zabawa konstrukcyjna - konstruowanie z klocków, materiałów przyrodniczych: glina, błoto, patyki i inne, rysowanie, malowanie, wycinanie itp., reagowanie na muzykę, tworzenie muzyki, pisanie,

    • kolekcjonowanie - rozwijanie zainteresowania różnymi przedmiotami,

    • gry i sporty,

    • czytanie - słuchanie, oglądanie książeczek, czasopism, komiksów,

    • film - uczestnictwo w projekcjach np. w kinie,

    • radio - początkowo wybrane dla dzieci programy, później inne według zainteresowań,

    • telewizja - niektóre programy czy filmy mają dość wątpliwy wpływ na właściwy rozwój dziecka[11].

Popularną zabawą, będącą często wynikiem kontaktu dzieci z literaturą jest zabawa inscenizowana. Ma ona duże wartości wychowawcze, uczy mówić i myśleć, zachęca do wspólnego działania i pomaga dzieciom odnaleźć swoje miejsce w grupie rówieśniczej. Zalety zabawy inscenizowanej podkreśla na łamach swojej pracy - Literatura dziecięca w pracy przedszkola Helena Ratyńska[12]. Pisze, iż pobudza ona do aktywności dzieci nieśmiałe, zahamowane oraz z trudnościami wymowy, sprzyja rozwojowi uczuć, a także daje im wiele prawdziwej radości.

Jak  wynika z powyższego liczni badacze - pedagodzy, psychologowie i inni uczeni gromadzili obserwacje na temat zabaw dzieci w różnym wieku, wyodrębniając różne ich rodzaje w zależności od występujących w nich cech charakterystycznych. Należy jednak zaznaczyć, iż proponowane klasyfikacje są zróżnicowane w zależności od przyjętego przez badacza kryterium ale nauczyciel ma prawo wybrać tę, z którą się zgadza, która jest mu najbliższa.

Najczęściej powtarzające się rodzaje zabaw, to:
 

    • zabawy manipulacyjne (mają swoje miejsce w początkach rozwoju zabaw konstrukcyjnych i badawczych),

    • zabawy konstrukcyjne,

    • zabawy tematyczne,

    • zabawy dydaktyczne,

    • zabawy ruchowe oraz dość często występujące 

    • zabawy badawcze[13].

Zauważyć też należy, że dokonywano również podziałów zabaw ze względu na:
 

    • liczbę uczestników (samotne zabawy, równoległe, zespołowe),

    • tereny zabawy (sala przedszkolna, sala gimnastyczna, ogród przedszkolny i inne),

    • inicjatywę i samodzielność dziecka w zabawie (spontaniczne, spontaniczne z udziałem nauczyciela, zabawy według określonych zasad)[14].

Obecnie w pedagogice przedszkolnej funkcjonuje podział, który obejmuje samorzutne zabawy dzieci i zabawy organizowane przez dorosłych. Do głównych rodzajów samorzutnych zabaw dziecięcych należą zabawy tematyczne, konstrukcyjne, ruchowe i badawcze. Natomiast do zabaw organizowanych przez nauczycielkę zalicza się zabawy i gry dydaktyczne, zabawy ruchowe oraz zabawy inscenizowane[15].

W powyższych klasyfikacjach uwzględnia się zabawy organizowane przez dorosłych ale nauczycieli a przecież pierwszymi osobami, które podejmowały zabawy z dziećmi byli rodzice. Rodzice posyłając jednak swoją pociechę do przedszkola jakby zapomnieli, że celem jest mądre i wszechstronnie rozwinięte dziecko ale środkiem do tego celu zabawa. Przypomnijmy im, że nauka przez zabawę dostosowaną do możliwości, potrzeb i zainteresowań dzieci jest przyjemna, efektywna i dobrze kojarzona. Natomiast oni jako świadomi uczestnicy procesu edukacji i wychowania powinni dążyć do ujednolicenia oddziaływań przedszkola i domu rodzinnego. 

 


* * *

 

[1] A. Maurer, Zabawa, [w:] W.Szewczuk (red.), Słownik psychologiczny, Wiedza Powszechna, Warszawa 1979, s.330.
[2] E.B. Hurlock, Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1961.
[3] Tamże.
[4] J. Huizinga, Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, Czytelnik, Warszawa 1967, s.28.
[5] W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, WSiP, Warszawa 1996, s.6.
[6] W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa 1996, s.328.
[7] R. Callois, Żywioł i ład, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973.
[8] W. Okoń, Zabawa a rzeczywistość, WSiP, Warszawa 1987, s.35-42.
[9] W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Wydawnictwo „Żak”, Warszwa 1996.
[10] E.B. Hurlock, Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1961.
[11] Tamże.
[12] H. Ratyńska, Literatura dziecięca w pracy przedszkola, PZWS, Warszawa 1973.
[13] I. Duszińska, S. Lipina, K. Wlaźnik, Metodyka wychowania w przedszkolu, WSiP, Warszawa 1974.
[14] Z. Topińska, Organizacyjne formy procesu kierowania rozwojem dzieci, [w:] M.Kwiatkowska (red.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej, WSiP, Warszawa 1985.
[15] Tamże.

 

* * *
 
 

 O autorce:
"Magdalena  

Magdalena Jan-Ander

Absolwentka Studium Nauczycielskiego i Kolegium w Zgierzu oraz Uniwersytetu Łódzkiego na kierunkuach wychowanie przedszkolne oraz pedagogika wieku dzieciecego. Ponadto terapeuta pedagogiczny. Nauczyciel przedszkola realizujacy swoje zadania z ogromnym zaangażowaniem i pasją a od 2002 r. dyrektor Przedszkola Miejskiego Nr 126 w Łodzi. Autorka metody współpracy przedszkola/szkoły z rodziną jaką są warsztaty zabawowe. Od listopada 2012 r. opiekun merytoryczny w wojwewództwie łódzkim oraz trener w projekcie "Eukacja fundamentalna w przedszkolu". Poza tym osoba poszukująca i otwarta na nowe doświadczenia, nadal podnosząca swoje kwalifikacje i doskonaląca swój warsztat pracy.

 

 

 

Aktualna ocena

0

Oceń
Podziel się
KOMENTARZE
Aktualnie brak komentarzy. Bądź pierwszy, wyraź swoją opinię

DODAJ KOMENTARZ
Zaloguj się albo Dodaj komentarz jako gość.

Dodaj komentarz:



REKLAMA
SPOŁECZNOŚĆ
KATEGORIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY

"Nasz Elementarz" (prawie) gotowy

Redakcja portalu 29 Sierpień 2014

Pomagać w rozwoju

Jarosław Kordziński 29 Sierpień 2014

Ceny podręczników - postępowanie UOKiK

Redakcja portalu 29 Sierpień 2014

Znacie? Znamy!... No to posłuchajcie

Zdzisław Hofman 28 Sierpień 2014

Przemoc w polskiej szkole - jak naprawdę wygląda

Redakcja portalu 28 Sierpień 2014


OSTATNIE KOMENTARZE

Rekrutacja na III. edycję Kursu trenera kompetencji międzykulturowych w ramach projektu HFPC "Weź kurs na wielokulturowość II"

~ john costello Boca Raton CPA firm(Gość) z: http://www.purevolume.com/naomidunlapotflmd/posts/61032 30 Sierpień 2014, 03:49

Matura 2014: arkusze egzaminacyjne z matematyki (poziom rozszerzony) i wiedzy o społeczeństwie (poziom podstawowy i rozszerzony)

~ marine refrigerator gasket(Gość) z: http://idfjarredujkmhtd.wordpress.com/2014/08/20/the-ultimate-strategy-for-dunnage-bo 30 Sierpień 2014, 03:24

Zostań mentorem lub osobą wspierającą w projekcie "Optymalizacji sposobu wykorzystywania narzędzi dydaktycznych IBE w praktyce lekcyjnej"

~ social media press release(Gość) z: http://jessiconstant.buzznet.com/user/journal/18905658/find-social-media-mark 30 Sierpień 2014, 03:12

Struktury europejskich systemów edukacyjnych - nowa publikacja Eurydice

~ weight loss hcg nj(Gość) z: http://www.kiwibox.com/brittne12d/blog/entry/117246815/buying-hcg-weight-loss-gnc/?pPage=0

~ botox plastic surgery pictures gone bad(Gość) z: http://www.kiwibox.com/jaimathewlsq/bl 30 Sierpień 2014, 02:39


Powrót do góry