Społeczeństwo obywatelskie zaczyna się w szkole – to tytuł projektu skierowany dla szkół polskich publicznych i niepublicznych zainicjowanego przez Społeczne Towarzystwo Oświatowe.

Projekt realizowany został przy wsparciu Funduszu dla Organizacji Pozarządowych Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009. W ten sposób wyrosłe z obywatelskich korzeni stowarzyszenie dzięki Funduszowi urzeczywistnia swoją misję związaną z budowaniem społeczeństwa obywatelskiego. Tym razem pomysł został zaadresowany głównie do uczniów gimnazjów i liceów.
 

Projekt powstał w wyniku założeń, że poziom aktywności obywatelskiej w Polsce jest niski, a czasem intensywnego kształtowania postaw jest dzieciństwo i młodość.
 

Wydawało się też, że jedną z przyczyn trudności wychowawczych z dorastającą młodzieżą i powodem wysokiego wśród niej poziomu agresji jest rzadka możliwość odczuwania przez nastolatków poczucia sprawstwa i satysfakcji z udanych przedsięwzięć. We współczesnej szkole mało jest miejsca i czasu na samodzielną działalność uczniów. Nadmiernie zatroskani losem edukacyjnym uczniów i poganiani przez dyrekcję i władze oświatowe nauczyciele boją się oddawać sprawy szkoły w ręce uczniów. Niedowierzają, że uczniowie przy ich pomocy a nie pod ich kierownictwem mogliby rozwiązywać poważne problemy lokalne, robić rzeczy ważne i potrzebne ucząc się w ten sposób skutecznego działania, dobrej organizacji i doświadczając poczucia dumy z zaplanowanych przez siebie, przeprowadzonych i podsumowanych osiągnięć.
 

Niewielu uczniów ma szczęście przynależenia do dobrych drużyn harcerskich, służby maltańskiej, wspólnoty parafialnej czy innych organizacji, w której pomagając innym lub samodzielnie rozwiązując problemy własnego środowiska mogliby bezpiecznie przeżyć czas kontestacji, burzy naporu, gdzie z naturalnego buntu przeciwko wszystkim i wszystkiemu mogłyby się rodzić działania przynoszące komuś pożytek.
 

Dla kształtowania się tożsamości nastolatków świadomość własnych możliwości w zakresie czynienia dobra jest niezwykle ważna, stanowi także pokaźny posag na przyszłe życie, jest antidotum na wiele bolączek współczesności, wśród nich szerzących się postaw konsumpcyjnych i egocentrycznych.
 

Projekt „Społeczeństwo obywatelskie zaczyna się w szkole dał uczniom w Polsce szansę doświadczenia satysfakcji urzeczywistnienia własnych pomysłów i radości z własnej prospołecznej aktywności.
 

Istota projektu polegała na dokonaniu przez uczniów, beneficjentów projektu diagnozy potrzeb lokalnej społeczności, analizy spraw, które doskwierają sąsiadom i krewnym, kłopotów, z którymi bezskuteczne boryka się samorząd terytorialny. Diagnoza potrzeb była efektem przeprowadzonych przez uczniów obserwacji życia codziennego i wywiadów z mieszkańcami, radnymi, pracownikami samorządów. Pomogła im uświadomić sobie rozmiar potrzeb, a także przyczyny ich występowania. W wyniku diagnozy powstał rejestr problemów lokalnych, małych i dużych. Z listy problemów, uczniowie zdefiniowali jeden, a następnie zaplanowali działania, które pozwoliły ów problem rozwiązać.
 

Kolejnym krokiem postępowania grupy uczniowskiej był wybór działań oraz opracowanie stosownych przedsięwzięć. Realizacja przedsięwzięć przebiegała już zgodnie z planem i zasadami skutecznego działania i ich dokumentowania.
 

Dla przeprowadzenia projektu w szkole w ramach samorządu szkolnego czy innej grupy uczniowskiej potrzebne jest mądre wsparcie nauczyciela. Inspiracja, opieka i pomoc a nie kierowanie, zarządzanie i pouczanie.
 

W szkołach pracuje stosunkowo mało nauczycieli, którzy maja bogate doświadczenia w działaniach na rzecz dobra wspólnego, niewielu jest wśród nich instruktorów harcerskich, pracowników hospicjum czy donatorów lub organizatorów akcji charytatywnych. Zachodzi potrzeba szkoleń w tym zakresie. W ramach projektu zostało przeszkolonych ok. 300 nauczycieli z różnych regionów Polski, z wielkich miast, miasteczek i wiosek, pracujących w szkołach publicznych i niepublicznych, którzy poznali założenia projektu, zostali wyposażeni w potrzebne do realizacji projektu umiejętności i metody pracy z uczniami. Mowa jest tu o metodach, które pozwalają uczniom doświadczyć poczucia sprawstwa oraz dumy ze swoich możliwości w zakresie organizowania przedsięwzięć na rzecz dobra wspólnego.
 

Szkolenie były okazją do poznania polskiej, pedagogiki międzywojennej i polskiej tradycji organizowania skutecznego działania, a także sposobem upowszechnienia metody projektów, jako najskuteczniejszej metody trwałego wyposażania uczniów w umiejętności kluczowe.
 

Najczęściej uczestnikami szkolenia byli opiekunowie samorządów szkolnych, co może spowodować w kolejnych latach realizację zasugerowanymi w projekcie metodami następnych działań na rzecz lokalnej społeczności już po ustaniu projektu.
 

Szkolenia zorganizowano w czasie wakacji w około 20 osobowych grupach w ośrodkach szkoleniowych w Bukowinie Tatrzańskiej województwo małopolskie, Koczale w województwie pomorskim, Szczecinku w województwie zachodniopomorskim, w Białymstoku i Supraślu w województwie podlaskim i w województwie mazowieckim w Warszawie.
 

Projekt jest upowszechniany tak, aby w przyszłości inne szkoły mogły podjąć podobną formę pracy z uczniami. Jest to bardzo istotne, ponieważ wyposażanie uczniów w społeczne kompetencje kluczowe, zapewni uczniom nie tylko satysfakcję, wydobędzie z nich dobro i pomoże zbudować, tak ważny w ich przyszłym życiu pozytywny obraz samych siebie, ale także nauczy sprawnego działania, dobrej organizacji i tym samym zapewni lepsze funkcjonowanie w przyszłości, zarówno w życiu osobistym jak i na rynku pracy.
 

Dla utrwalenia efektów projektu, ich upowszechnienia i ewentualnej multiplikacji w październiku 2009 zorganizowana została w Krakowie konferencja podsumowująca dla wszystkich nauczycieli, uczestników projektu. W czasie konferencji nauczyciele poznali rozmiar przedsięwzięcia, podsumują efekty projektu i wysłuchają informacji o najciekawszych projektach. Zostały wręczone potwierdzenia udziału w ogólnopolskim projekcie oraz certyfikaty udziału dla szkół. Konferencja połączona została z konferencją naukową poświęconą tej samej problematyce. Pozwoliło to nauczycielom, opiekunom projektów szkolnych pogłębić swoją wiedzę dotyczącą wychowania dla społeczeństwa obywatelskiego.
 

Inicjując projekt i podejmując się jego realizacji Społeczne Towarzystwo Oświatowe chciało przyczynić się do budowania społeczeństwa obywateli poprzez uczulanie uczniów na problemy lokalne i pozwalanie im na doświadczanie radości i dumy z samodzielnych rozwiązań.
 

Anna Okońska-Walkowicz